Uitglijer over een Bommeljas

Zelden heb ik Marten Toonder (1912-2005) kunnen betrappen op een Uitglijer. De meeste lezers én makers (!) van strips kijken dan ook over strip-misstappen heen, leert de ervaring. Ik beken dat niet al de door mij gevonden Uitglijers even sterk zijn, maar goed… Incognito Comics voelt het als een behoorlijk lichte plicht om er zo nu en dan één aan te wijzen. Zo ook bij deze Uitglijer van de bovenmeester Toonder.
Het komt voor in het Tom Poes en Heer Bommel verhaal De Hachelbouten dat oorspronkelijk verscheen in 1960 in diverse kranten. Dit verhaal en al de andere krantenstrips van Bommel werden later in de Bezige Bij serie  BB-Literair opgenomen, met steeds drie verhalen per uitgave. De Hachelbouten is te vinden onder de verzameltitel Mijn eigen eenzame weg. De Uitglijer werd gevonden in de 1e druk uit 1979; feitelijk in een herdruk dus want het stond ook zo fout al veel eerder in de krant (1960).

Heer Olivier B. Bommel heeft zich in dit verhaal weer eens prima in de nesten gewerkt. Om het verhaal te laten voor wat het is richten we ons op de scene waarin Bommel, nog onhandiger dan ooit tevoren, de toorn wekt van een herbergier die na veel gehannes Bommels tartan-achtige versierde jas in onderpand neemt. In ruil krijgt hij om zijn naaktheid te bedekken een vod uit de poetsmand toegeworpen, en daarmee moet de heer van stand het doen.
Op het tweede plaatje van pagina 102 is het vod duidelijk te zien; een rafelig kledingstuk zonder enige tekening of design.

Een vertwijfelde Bommel krijgt een vod zonder enige versiering toegeworpen, terwijl links zijn in beslag genomen jas hangt.

Op de volgende pagina, 103 dus, het eerste plaatje, heeft Bommel echter wel een vod aan maar dat is feitelijk zijn oude vertrouwde jas. Pas op de bladzijden erna is de jas weer geheel ontdaan van elke versiering zoals hij die eerder ruw kreeg aangereikt.

Bij de volgende plaatjes en op de volgende pagina is het weer een Bommeljas (Afbeeldingen: © Marten Toonder)

Deze tekeningen werden voor de publicatie in de pockets dus rechtstreeks overgenomen van de krantenpublicaties, want ook daar komt deze omissie in voor. Omdat veel stripverhalen dit soort fouten houden in de opvolgende publicaties, waren we benieuwd of deze Uitglijer lang heeft bestaan.
Stripvorser Rob van Eijck weet te vertellen dat in het later verschenen Verzameld Werk, achterin bij het verhaal, is opgemerkt dat in de Bezige Bij reeks de correctie bij de herdrukken is toegepast. De jas is daar dus ontdaan van enige print. Niet bekend bij mij en Incognito Comics is vanaf wélke uitgave (licht ons in via een e-mail, svp).
Volgens Van Eijck was in 1960 toen dit verhaal het licht zag een periode dat Toonder zich voornamelijk met de tekst bezighield. Zoals Willy Vandersteen controleerde hij wel wat zijn studio had gemaakt maar vermoedelijk was hij al niet meer een bijster oplettende lezertje, om het maar op z’n Toonderiaans te zeggen. De jas-kwestie is hem geheel ontgaan. Ondanks deze Uitglijer is dit een van de Bommelverhalen die qua tekenwerk en tekst onmiskenbaar aan de top van de strippiramide staat en nog voor jaren houdbaar is. Laat dat gezegd zijn, ook al stond er wel eens een een Uitglijer in. En ik moet zeggen dat Toonder daar nauwelijks op te betrappen is. Zo las ik in De dropslaven dat de trouwe Joost 20 jaar in dienst was. Dat verhaal stamt uit 1959. In De verdwenen heer is de lakei maar liefst 30 jaar serviel geweest en dat verhaal komt uit 1968. Niet helemaal correct dus maar zo nipt dat ik er geen Uitglijer van maak. (HvK)

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog levert hij (on)regelmatig bijdragen met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes.

Zijn bijdragen tot nu toe: Guus Slim: Kamerlid Piemel, Hergé, Suske en Wiske: De Tartaarse helm, Tintin: Le Sceptre d'Ottokar, Schanulleke (Suske en Wiske), Suske en Wiske: De Tartaarse helm (2), Suske en Wiske: De Ringelingschat, Uitglijers met dubbele betekenissen?, Uitglijer Guus Slim: Bomaanslag in de bergen, Een speurtocht naar striptekenaar en scenarist Pizarro, De Uitglijers van Eddy Paape, Dan Cooper, De Tartaarse helm (Jeugd Revue), Majesteitelijke Uitglijer, Fournier, Suske en Wiske en Dick Bos, Foute teksten bij onze wereldvermaarde held (Kuifje), Rik overleeft de kogels (Rik Ringers), Hoe geel is een bruine schoen ? (Ton en Tinneke), Je 1e druk Amoras: misschien geen volledige 1e druk, Jansen is de naam (Kuifje), Magda van Tilburg en Hergé als geweten van de wereld.

Eppo 8 - Dick Matena 75 jaar

Op 24 april vierde de veelzijdige stripmaker Dick Matena zijn 75ste verjaardag. In stripblad Eppo nr. 8 wordt dat gevierd met speciaal getekende verjaardagswensen van 22 van zijn stripcollega's. Ik noem bijvoorbeeld Martin Lodewijk, Aloys Oosterwijk, Gerben Valkema, Kim Duchateau, Gerard Leever, Eric Heuvel, Fred de Heij en Paul Teng. De cover is getekend door Mars Gremmen (naast striptekenaar is hij ook een fervent vogelaar) die er iets bijzonders van heeft gemaakt met een sprekende karikatuur van de jarige grootmeester en een collage van zijn stripfiguren Virl, Dandy, Kleine Pier en ook Marten Toonders Bommel, die hij de afgelopen jaren tekende in twee Tom Poes verhalen.
Matena levert zelf een bijdrage met een column voor de serie Het geheugen van de Nederlandse stripwereld waarin hij op 3 pagina's een begin maakt aan het vertellen van zijn levensloop, gelardeerd met foto's uit zijn persoonlijke archief.
Eppo nummer 8 ligt tot 3 mei in de winkels en is ook los te bestellen via de Eppo site.

Losse tekeningen van Mars Gremmen voor zijn Dick Matena cover (gepost op Facebook). 

Saillant detail: sommige stripmakers zagen nog steeds een stevig rokende Matena op hun netvlies en tekenden hem voor Eppo met een sigaret in de hand (Aimée de Jongh en Bruno de Roover) terwijl  de gevierde stripauteur van o.a. De Avonden, Mythen en De Prediker reeds in 2013 is gestopt met roken na zijn hartinfarct (luister naar dit radio interview met Matena uit 2016 t.g.v. zijn stripversie van Turks Fruit).

Bruno de Roover eert de jarige Matena met een ouderwets sigaretje.

StripGlossy nummer 2

Vanaf deze week ligt StripGlossy nummer 2 in de tijdschriftenwinkels! Jan van Haasteren is de gast-hoofdredacteur, hij tekende ook de cover en zijn stripfiguur Baron van Tast gaat in gesprek met André van Duin. Mijn bijdrage bestaat uit de Agenda en twee artikelen: over de verschillende Bommel-tekenaars (pag. 8) en Aimée de Jongh (pag. 107).

Rob Derks - Erik en Opa

En verder staan er strips in van Dick Matena (De Bommelmemoires), Rob Derks (Erik en Opa), Hans van Oudenaarden (Rhonda), 

Hans van Oudenaarden - Rhonda

Aimée de Jongh (De Blauwbloezen), Gerard Leever (Een nieuw begin), Alex van Koten (Nick Name), Fred de Heij en Ger Apeldoorn (Llewelyn Fflint) en nog veel, veel meer!

Gerard Leever, poserend voor zijn stripfiguur in Een nieuw begin.

 Je kunt de StripGlossy ook bestellen of abonnee worden via http://stripglossy.nl

Erik de Graaf - Marten Toonder prenten

Voor de Marten Toonder tentoonstelling Een dubbel denkraam in het Letterkundig Museum heeft striptekenaar en illustrator Erik de Graaf (Herinneringen-trilogie, Scherven) de levensgeschiedenis van de Heer Bommel en Tom Poes-tekenaar uitgebeeld in 6 kleurrijke illustraties (klik op de afbeeldingen voor een groter formaat).

 "Toonder was een man met twee gezichten: schrijver en tekenaar, zakenman en artiest, kluizenaar en acteur, realist en magiër. Het museum heeft mij gevraagd om het 'dubbel denkraam' te verbeelden in 6 illustraties over de belangrijkste thema's uit Toonders leven: zijn jeugd in Rotterdam, de Toonder Studio's in de Tweede Wereldoorlog, zijn taalvernieuwing, maatschappijkritiek, de Bommelsaga en leven in Ierland. Ik heb in elke tekening een binnen- en buitenwereld gecreëerd waarin een zeker contrast zit. De gesuggereerde ruimte laat zich tevens zien als een opengeslagen boek. De platen hebben een prominente plaats gekregen in de tentoonstelling en zijn geprint op 100 x 70 cm in de lenticulaire techniek, waardoor een magisch effect ontstaat: details veranderen wanneer je langs de illustraties loopt (denk maar aan de oude 3-d kaarten)." Het museum heeft van de illustraties een mooi boekje gepubliceerd, waarin de vensters naar de buitenwereld zijn uitgestanst. Het is verkrijgbaar in de museumwinkel of bij Erik de Graaf per e-mail en kost € 7,50.

Tevens kunnen de illustraties bij Erik de Graaf worden besteld als Piëzografie (70 x 50 cm), genummerd en gesigneerd, zie ook: www.erikdegraafcomics.blogspot.nl.

De Marten Toonder tentoonstelling Een dubbel denkraam werd op 11 oktober 2012 geopend in het Letterkundig Museum in Den Haag en is daar te bezichtigen tot en met 31 januari 2013.

Eppo 9 - Boekenkast van Jeroen Steehouwer

In stripblad Eppo nr. 9 staat, door mij geschreven, de Boekenkast van Jeroen Steehouwer. Hij koos boeken van Marten Toonder, Morris & Goscinny, Moebius & Jodorowsky en Winshluss.
In hetzelfde nummer vind je de spannende ontknoping van de misdaadstrip Hilary King - Het 3 camera mysterie, getekend door Steehouwer en op scenario van Ger Apeldoorn. Eppo nr. 9 ligt nog tot 17 mei in de winkel.

Deze foto is gebruikt in Eppo nr. 9 bij de Boekenkast van Jeroen Steehouwer, en hier volledig afgebeeld.

In dit Bommel en Tom Poes boek op groot formaat komen de tekeningen van Marten Toonder goed tot hun recht.

Hoewel de naam van René Goscinny niet op de cover staat, heeft hij wel degelijk dit Lucky Luke verhaal voor Morris geschreven.

Deze foto staat slechts gedeeltelijk in Eppo nr. 9, op pagina 2.