De ware wereld van Eric de Noorman op 18e Kressedag

 

Rob van der Nol, Hans Matla en Fred Marschall tijdens de 18de Kressedag in Amersfoort

Op zaterdag 25 oktober tijdens de 18de Kressedag in De Bron in Amersfoort, mocht Hans Matla het eerste exemplaar ontvangen van 'De ware wereld van Eric de Noorman', geschreven door de begin dit jaar overleden stripjournalist en historicus Rob van Eijck. Daardoor werd deze Kressedag ook, één dag voor Rob's verjaardag, een eerbetoon aan hem. 

Het 256 bladzijden tellend boek in hardcover, dat de historische achtergronden van Eric de Noorman belicht, is uitgebracht door Uitgeverij Arboris en bevat nieuwe illustraties van Fred Marschall. Rob van der Nol deed de vormgeving. Vanaf deze week ligt het boek ook in de (strip)winkels. 

Hans Matla op 25 oktober 2025 in Amersfoort (Foto: Frank Schaper)

Met 60 deelnemers was het een drukbezochte editie van de jaarlijkse Kressedag, maar helaas dus zonder Van Eijck, en de vorig jaar overleden uitgever van allerlei Kresse boeken, Julius de Goede. Beide heren werden in het zonnetje gezet door Rob van der Nol (Van Eijck) en Ron Beunder (De Goede). Fred Marschall gaf nog een diapresentatie over de historische achtergrond van Eric de Noorman, en signeerde 'De ware wereld van Eric de Noorman'. 

Ook werd een speciale, luxe Kressedag editie van het boek verkocht in een beperkte oplage met een stofomslag, waarop een schilderij van Eric de Noorman staat. 

De ware wereld van Eric de Noorman - Luxe Kressedag editie (Arboris, 2025)

De Kressedag werd afgesloten met een half durend video interview met Marten Toonder over Hans Kresse, dat bewaard is gebleven uit de archieven van de overleden documentairemaker Hank Onrust, die in 2002 interviews filmde van Dick Matena, Henk Sprenger en dus ook Marten Toonder voor een nooit uitgebrachte Kresse documentaire. Gelukkig heeft Kresse archivaris (en oud-Pep redacteur) Rob Aalpol dit video materiaal kunnen redden. 

Hans Matla en Fred Marschall met 'De ware wereld van Eric de Noorman' tijdens de 18de Kressedag (Foto: Frank Schaper)

Uitglijers roken in strips & Jerom

Rookpropaganda in de jaren 1950 en 1960, en Jerom duikt op in een zeer oud S & W verhaal voor hij er werkelijk was.

We hebben veel vaker zaken aangetoond in stripverhalen die niet kloppen en noemen ze Uitglijers. Dit onderstaande is geen Uitglijer in die zin. Het gaat over roken in de strips. Ook dat is een uitglijer omdat je kinderen er niet mee moet confronteren. Maar het gebeurt volop; zo paft Lambik er op los met een pijp, Haddock idem en Bommel weet er ook raad mee. Bij Buck Danny gaan de wat meer ordinaire sigaretten rond. Vlinder, de klunzige assistent van Guus Slim, kan niet buiten zijn saffie en Lucky Luke laat zelfs zien hoe je kruimelige tabak tot sigaret rolt... kortom een hoop rook in de stroken. Gezegd moet worden dat ik de Ducks en cs. daarmee niet heb kunnen betrappen, maar dat is een werkelijk uitzondering. Ok, ok... Bruintje Beer ook niet.   

Als voorbeeld van deze aanbevelende gewoonte, nemen we de Toonderstudio's. Dit komt uit de bijlage van Stipschrift nummer 12 uit 1969 waarin het krantenverhaal 'Koning Hollewijn en de mensenhater' van negen jaar ervoor nog eens werd gepubliceerd. Wij wijzen op het genuttigde genot...

De gewoonte.

Al swingend roken.

Je wordt gefêteerd.

De mensenhater himself om maar bij dit voorbeeld te blijven van deze herdruk, rookt zelfs continu, jongeren roken tijdens het dansen en Wiebeline Wip, het tienermeisje met de grote ogen en paardenstaart, is er ook niet vies van gezien het laatste plaatje. Gezelligheid kent geen rookweigeraars luidt het adagium. De dampen trekken van het ene plaatje naar het ander. Daar zou nu een halve opstand van komen. Roken is tegenwoordig uit! 

Om eens een ander genre van entertainment aan te halen, werd er in films ook niet afgezien van het gepaf. De wereldberoemde filmster en lieveling van vele vrouwen Humphrey Bogart zou een schok te weeg brengen als hij zonder rokende tabak in de bioscoop verscheen. En wat te denken van zijn latere Franse tegenhanger en medeschoorsteen van het witte doek, Michel Picolli (en trouwens vele en vele anderen). Picolli werd ondanks zijn enorme gepaf toch 94 jaar. Bogart werd maar 57 en leed aan keelkanker, maar dit terzijde.  

Bogart rond de Tweede Wereldoorlog als rokende held.

Roken was overigens in alle entertainment te beleven en was niet alleen exclusief voor film of strip. Ook op de televisie werd volop de asbak gevuld tijdens praatshows. Nog net niet bij het nieuwslezen, maar dat is dan ook nipt. De strip is dus niet inclusief in deze. 

Roken is anno nu helemaal gebannen uit de negende kunst. Of het moet een grafic novel zijn waar de duistere kant van de personages nog wel eens te voorschijn wil komen. Nu is een kwart van de bevolking nog hooked, maar dat was ooit 95 procent. We hebben niet de illusie dat het weglaten van tabak uit de stroken tot die daling heeft bijgedragen, maar andersom lijkt ons wel plausibel. “Kijk Bommel rookt toch ook en Lucky Luke”. Helemaal weg zal het niet zijn. In de herdrukken blijft het voortleven. Hertekenen zou de authenticiteit onevenredig aantasten. Misschien helaas, maar beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Menigeen zal daardoor nu niet meer naar de sigaretten gaan grijpen. 

Jerom niet op zijn plaats

Last but not least duiken we in 'De mottenvanger', een oud Suske & Wiske-verhaal dat speelde in de periode dat de pubers met Lambik en Sidonie (zo heet zij oorspronkelijk) feitelijk nog maar een paar jaar de stripbladzijden betraden. 

Het is het twaalfde verhaal. Deze werd gepubliceerd in de krant op 8 december 1948. Het eindigt als de geest van de geest de geest geeft. Let op. Onderstaande eerste strook is niet het einde zoals we gewend zijn uit het album. Hier is de trip met de raket weggelaten. Die raket is essentieel voor de stelling die we gaan aanhangen en is gewoon een aardige illustratie dat niet elk einde hetzelfde is. 

Laatste strook uit De Stem met verklarend onderschrift waarin de Mottenvanger verdwijnt en de raket achterwege blijft. Unieke combi van ballonnen en onderschrift.

Citaat: “Daar staan Suske en Wiske, Tante Sidonie en Lambik bij een hoopje as op de maan. En verderop feesten de maanbewoners . Het wordt tijd om naar aarde terug te keren”. Aldus het einde in De Stem van 17 november 1950, maar dat is dus niet identiek aan de druk van de Vlaamse kranten eerder. Dat is andere koffie zoals aan onderstaande scan is te zien.

De krantenversie die tijdens de verschijning anderhalf jaar eerder in o.a. De Standaard verscheen. In dit geval met de raketvlucht als einde.

In deze versie is het Wiske die opmerkt dat wellicht een soort Mottenvanger op aarde ook aanwezig kan zijn. Haar wordt de mond gesnoerd. Men had genoeg van de hele story, zo lijkt het. In de latere uitgave van het album is het anders. Lambik spreekt nu in plaats van Wiske in de tekstwolk, en merkt op dat teruggaan naar de aarde niet op alle fronten vreugde geeft. 'En die vervelende Jerom ook!'.

Het verhaal eindigt in het aanmerkelijk later uitgegeven album in 1957 anders.

Frappant nietwaar? Dit verhaal is echter ontstaan ver voor Jerom opdook in de krantenversie van 'De dolle musketiers'. Daarom staat zijn naam niet in het laatste plaatje bij de eerste krantenversie. In de albumversie van 1958 echter wel, zoals we hierboven zien.     

Willy Vandersteen heeft met het noemen van Jerom een stukje geschiedsvervalsing op zich geladen. Juist omdat Jerom al in een aantal albums meedeed voordat 'De mottenvanger' áls album zijn entree maakte, zou de lezer zich afvragen waar de bonkige knaap is gebleven. Door hem in het laatste plaatje te noemen is hij toch een tikje in beeld. Hij doet alleen in dit verhaal niet mee. De suggestie is gegeven dat hij thuis zat met een paar pantoffels aan en een straffe borrel voor zijn neus. 

'De bokkenrijders' dat ietsje eerder is gepubliceerd heeft hetzelfde euvel. Ook hier is Jerom absent en ook dit verhaal bestond al veel eerder dan zijn komst. Op de titelpagina is aangegeven dat het al een oud verhaal is waar Jerommeke niet  aan meedeed. 

De verklaring. Probleem opgelost.

Hij kon dat moeilijk twee jaar later weer zeggen met 'De mottenvanger'. Dat leek een tikje armoedig. Waarom we hier een “flinke poot” kregen van Willy is een ander raadsel, maar dat zal wel Vlaamse humor zijn. We zijn tenslotte geen honden, maar à la... een tikje een Uitglijer is die toevoeging wel.

Met dank aan Henk van de Hoek voor de tip en dank aan Rob van Eijck voor de info, die niet meteen door mij werd begrepen, en de scans van de oude krantenuitgaven. (HvK) 

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog levert hij (on)regelmatig bijdragen met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes.

Zijn bijdragen: 
Guus Slim: Kamerlid Piemel, Hergé, Suske en Wiske: De Tartaarse helm, Tintin: Le Sceptre d'Ottokar, Schanulleke (Suske en Wiske), Suske en Wiske: De Tartaarse helm (2), Suske en Wiske: De Ringelingschat, Uitglijers met dubbele betekenissen?, Uitglijer Guus Slim: Bomaanslag in de bergen, Een speurtocht naar striptekenaar en scenarist Pizarro, De Uitglijers van Eddy Paape, Dan Cooper, De Tartaarse helm (Jeugd Revue), Majesteitelijke Uitglijer, Fournier, Suske en Wiske en Dick Bos, Foute teksten bij onze wereldvermaarde held (Kuifje), Rik overleeft de kogels (Rik Ringers), Hoe geel is een bruine schoen ? (Ton en Tinneke), Je 1e druk Amoras: misschien geen volledige 1e druk, Jansen is de naam (Kuifje), Magda van Tilburg, Hergé als geweten van de wereld, Uitglijer over een Bommeljas, Uitglijer Paul Panter, Uitglijers Suske en Wiske, Jan Kordaat, Buck Danny, Links is niet rechts en andersom (Blake en Mortimer), De Vallei heeft foutjes (Blake en Mortimer), Poederdons in plaats van zwaard (Akim), Uitglijer Sirius door albumuitgave, De Uitglijer die geen Uitglijer is (Jacques Martin), Jerry en Valentin glijen uit (Jerry Spring en Kuifje), Kuifje - Uitglijers in zwart-wit edities, Uitglijer Robbedoes en Kwabbernoot, Vlaams of niet Vlaams, Dupuis glijdt weer eens uit (Jan Kordaat), Marten en Willy glijden uit, Bazooka Joe, Uitglijer van jewelste? (75 beste Suske en Wiskes), Uitglijer over een getal, Giftige Anaconda's en omgekeerde grap, Uitglijers in Arman en Ilva, Kuifje en Suske en Wiske, Jerom evolutie in Suske en Wiske, Stijlverandering in Suske en Wiske eind jaren 40 al een feit, Munro - Uitglijer in spiegelbeeld, Uitglijers in Donald Duck en Uitglijers Kuifje en Suske en Wiske.

Marten en Willy glijden uit

Het is misschien spijkers op laag water zoeken, maar ik wil toch niet onvermeld laten dat soms je oog valt op een detail waarvan je denkt 'hoe komt dat daar nu zo terecht?' Neem nu het Bommelverhaal De maanblaffers van Marten Toonder uit De Bezige Bij-reeks en wel in de bundel Parbleu uit 1971. Op bladzijde 74 wordt Bommel gevankelijk weggevoerd, omdat hij een maanblaffer zou zijn, what ever that may be. Hij komt op het politiebureau terecht en dat wordt in het eerste plaatje duidelijk vanwege de tekst op de ronde luifel. Daar staat op wat het gebouw herbergt maar het is niet bijster duidelijk.

Je leest er nietsvermoedend overheen.

Op het derde plaatje van diezelfde bladzijde is het duidelijk wat er staat en je gelooft je ogen niet.

Bommel vrijgelaten uit het policebureau.

Er staat zwart op wit... police! Is dit een grap van Toonder die de voorschetsen van de strip altijd nakeek en desgewenst corrigeerde en vaak ook zelf de uiteindelijke resultaten inkte? Ach, nee... zo'n lolbroek was de man niet. Het is eerder een residu van een mij onbekende Engelse dan wel Franse uitgave waar police in beide gevallen, uiteraard, de politie wordt bedoeld.

Ik kon een oude catalogus inkijken die stripvorser Hans Matla ooit heeft samengesteld en daarin vond ik in elk geval de Franse variant Les Aboyeurs de la lune; Maanblaffers dus. Dit verhaal is van eind 1968 tot begin 1969 gepubliceerd in La Nouvelle République du Centre-Ouest. Wat is nu zo frappant aan deze constatering? De strip verscheen al in 1967 in een Nederlandse krant en werd inderdaad aangepast voor de buitenlandse markt zoals strip-amice Willem van Helden suggereerde. Dan is het wel heel frappant dat deze Franse publicatie de basis is geweest voor de oer-Hollandse Bezige Bij-uitgaven. Het bovenschrift is gewoon over het hoofd gezien of men heeft er zelfs niet naar gekeken. Waarom er geen gebruik is gemaakt van de oorspronkelijk versie is in bij 40 jaar uitgevers-nevelen gehuld… slordig hoor toen... Uitglijertjes dus.

Op bladzijde 75 zien we weer een Uitglijer, maar dan vermoedelijk gepleegd door een Rommeldamse architect, of de bouwer die materiaal te kort had. Zie de uitmonding van een regenpijp… gelieve die vanwege de situering te mijden bij regen.

  

Goed voor een kletsnatte kop.

Dat is goed begrepen want in het derde plaatje op dezelfde plek is de pijp helemaal weg...

Geen rare lozingen meer.

Ai,ai Willy.

Favoriet zijn de eerste Vlaamse verhalen van Willy Vandersteen die hij rond de figuren Suske en Wiske drapeerde. Beter is wellicht de zogenaamde blauwe (cover)reeks waar ook Het Spaanse spook toe gerekend wordt, zij het dat deze niet in kleur verscheen en ook geen blauw gekleurde kaft heeft. Juist deze S&W's leveren een totaal ander en boeiender verhaal op dan de rode reeks. De tekeningen zijn meer uitgewerkt, meer volwassen. Ook lopen Sidonia en Jerom het drietal niet voor de voeten en dat maakt het verhaal duidelijker omdat er minder personen de sfeer maken. Scheelt ook in de gags. Maar gags komen wel voor en dan is het Lambiek die deze voor zijn rekening neemt. Zo ook de grap met de wekker in De groene splinter en de hieraan onttrokken plaatjes van een 1e druk uit 1957. Hier is aangetoond dat Vandersteen het niet altijd even nauw nam met de zorgvuldigheid. Wat opvalt zijn de rollen papier op de kast links.

Let op de rollen op de kast.

Let dan ook op de rol op de ordners op de plank ernaast. Die rol is duidelijk ingezakt en ja, wij als Uitglijerzoekers letten op alles. Dan komt het volgende plaatje...

Magie in een handomdraai.

Inderdaad de rollen op de kast zijn weg. Ze zouden onder de tekstballon te zien zijn geweest. Zomaar niet meer meegetekend. Zijn niet weggepakt want het verhaal vraagt dat niet. Het wordt nog fraaier. Kijk maar naar het volgende plaatje en vergelijk deze met de eerste. 

De rol is anders van vorm.

Het is duidelijk, de vorm is anders en de omwikkeling van de rol ligt nu op een andere ordner. Er is duidelijk iemand aan het afstoffen geweest buiten beeld. Nu denkt iedereen dat elk plaatje in elke strip wordt afgezocht met een loep om de minste geringste afwijking aan deze rubriek toe te voegen, maar dat is niet het geval. Je gaat gewoon beter op details letten en dat gaat ongemerkt. Probeer maar eens een tijdje. Dat levert ons wellicht meer Uitglijers op. Zo kwam stripvriend Menno Barkema met de tip dat de kleur van de auto die Kuifje in Afrika gebruikt een andere is op de cover (zwart) dan in het album zelf (geel). Je ziet het pas als je het weet of iets dergelijks. Overigens is in deze rubriek vaker over de blauwe reeks geschreven. Zie daarvoor De Tartaarse helm met fietsende paters en revolvers in de 13e eeuw. (HvK)

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog levert hij (on)regelmatig bijdragen met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes.

Zijn bijdragen: 
Guus Slim: Kamerlid Piemel, Hergé, Suske en Wiske: De Tartaarse helm, Tintin: Le Sceptre d'Ottokar, Schanulleke (Suske en Wiske), Suske en Wiske: De Tartaarse helm (2), Suske en Wiske: De Ringelingschat, Uitglijers met dubbele betekenissen?, Uitglijer Guus Slim: Bomaanslag in de bergen, Een speurtocht naar striptekenaar en scenarist Pizarro, De Uitglijers van Eddy Paape, Dan Cooper, De Tartaarse helm (Jeugd Revue), Majesteitelijke Uitglijer, Fournier, Suske en Wiske en Dick Bos, Foute teksten bij onze wereldvermaarde held (Kuifje), Rik overleeft de kogels (Rik Ringers), Hoe geel is een bruine schoen ? (Ton en Tinneke), Je 1e druk Amoras: misschien geen volledige 1e druk, Jansen is de naam (Kuifje), Magda van Tilburg, Hergé als geweten van de wereld, Uitglijer over een Bommeljas, Uitglijer Paul Panter, Uitglijers Suske en Wiske, Jan Kordaat, Buck Danny, Links is niet rechts en andersom (Blake en Mortimer), De Vallei heeft foutjes (Blake en Mortimer), Poederdons in plaats van zwaard (Akim), Uitglijer Sirius door albumuitgave, De Uitglijer die geen Uitglijer is (Jacques Martin), Jerry en Valentin glijen uit (Jerry Spring en Kuifje), Kuifje - Uitglijers in zwart-wit edities, Uitglijer Robbedoes en Kwabbernoot, Vlaams of niet Vlaams en Dupuis glijdt weer eens uit (Jan Kordaat).

Het Nederlands Stripmuseum neemt afscheid - Gratis toegang op 2 maart

Van penseel naar kwast met o.a. Giraud, Rosinski, Kresse, Toonder, Pontiac, Hergé, Cuvelier en Jijé.

Zaterdag 2 maart is het zover. Dan is Het Nederlands Stripmuseum aan de Westerhaven in Groningen voor de allerlaatste keer geopend voor publiek. De maandag daarna wordt meteen begonnen met de totale ontruiming van het pand. Om zoveel mogelijk mensen de gelegenheid te bieden voor een laatste bezoek is het Stripmuseum op 2 maart gratis toegankelijk. Een mooie gelegenheid ook om nog de tentoonstellingen te bezoeken van Albert Hahn, Plenty plaatjes (Strips en illustraties van Willem Vleeshouwer), Van penseel naar kwast (schilderkunst van striptekenaars) en de noordelijke striptekenaar en cartoonist Frans Le Roux.

Een hoogtepunt was de expositie Marten Toonder, een heer van stand (2005)

Het Nederlands Stripmuseum werd geopend op 21 april 2004 door burgemeester Jacques Wallage. De eerste tien jaar werd het geëxploiteerd door de Brabantse recreatieonderneming Libéma. Hoogtepunten in deze periode waren onder andere de exposities Marten Toonder, een heer van stand (2005), Nederland volgens Sigmund (2009) en Donald Duck weekblad 60 jaar (2012). Voor de laatstgenoemde expositie stonden er rijen bezoekers tot ver buiten het museum.

In de rij voor 60 jaar Donald Duck weekblad (2012)

In 2014 besloot Libéma te stoppen met de exploitatie, waarna het stichtingsbestuur besloot om het museum zelfstandig voort te zetten. Dit was mogelijk door de openingstijden aan te passen en te werken met een kleinere bezetting en stagiaires. Dat het museum uiteindelijk een plek zou krijgen in het Groninger Forum was een belangrijke factor bij deze doorstart. Dit was voor de gemeente Groningen aanleiding om het museum jaarlijks financieel te ondersteunen tot aan de verhuizing.

Jan van Haasteren - Van stripmaker tot puzzelfenomeen (2016)

Dat het museum vanaf mei 2014 op eigen benen stond leidde tot een gevarieerde programmering die op veel waardering kon rekenen. Er waren overzichtsexposities van populaire tekenaars als Jan Kruis en Jan van Haasteren, maar ook gedurfdere thema’s zoals de bijtende spotprenten van Bernard Willem Holtrop en Albert Hahn.

De Generaal en ander werk van Peter de Smet (2018)

Op de websites Facebook en Google kreeg Het Nederlands Stripmuseum steevast een waardering van 4 van de 5 sterren. In 2013 en 2016 werd het uitgeroepen tot leukste ‘kindermuseum’ in de provincie Groningen. Dat gebeurde tijdens de jaarlijkse actie 'Museuminspecteurs' van de museumvereniging en de ANWB. Daarbij beoordeelden kinderen het Stripmuseum met de cijfers 8 (in 2013) en 8,5 (in 2016).

In een gewijzigde opzet en onder de naam Storyworld blijft Groningen aandacht geven aan het stripverhaal in het Groninger Forum, dat eind 2019 zal worden geopend in de nabijheid van de Grote Markt. Het Nederlands Stripmuseum wordt hier een onderdeel van. Naast strips zal dit nieuwe museum ook aandacht besteden aan animatie en games.

De allerlaatste tentoonstelling in het Groningse Stripmuseum: Oh?...Ahaa! Met Frans Le Roux

Uitglijer over een Bommeljas

Zelden heb ik Marten Toonder (1912-2005) kunnen betrappen op een Uitglijer. De meeste lezers én makers (!) van strips kijken dan ook over strip-misstappen heen, leert de ervaring. Ik beken dat niet al de door mij gevonden Uitglijers even sterk zijn, maar goed… Incognito Comics voelt het als een behoorlijk lichte plicht om er zo nu en dan één aan te wijzen. Zo ook bij deze Uitglijer van de bovenmeester Toonder.
Het komt voor in het Tom Poes en Heer Bommel verhaal De Hachelbouten dat oorspronkelijk verscheen in 1960 in diverse kranten. Dit verhaal en al de andere krantenstrips van Bommel werden later in de Bezige Bij serie  BB-Literair opgenomen, met steeds drie verhalen per uitgave. De Hachelbouten is te vinden onder de verzameltitel Mijn eigen eenzame weg. De Uitglijer werd gevonden in de 1e druk uit 1979; feitelijk in een herdruk dus want het stond ook zo fout al veel eerder in de krant (1960).

Heer Olivier B. Bommel heeft zich in dit verhaal weer eens prima in de nesten gewerkt. Om het verhaal te laten voor wat het is richten we ons op de scene waarin Bommel, nog onhandiger dan ooit tevoren, de toorn wekt van een herbergier die na veel gehannes Bommels tartan-achtige versierde jas in onderpand neemt. In ruil krijgt hij om zijn naaktheid te bedekken een vod uit de poetsmand toegeworpen, en daarmee moet de heer van stand het doen.
Op het tweede plaatje van pagina 102 is het vod duidelijk te zien; een rafelig kledingstuk zonder enige tekening of design.

Een vertwijfelde Bommel krijgt een vod zonder enige versiering toegeworpen, terwijl links zijn in beslag genomen jas hangt.

Op de volgende pagina, 103 dus, het eerste plaatje, heeft Bommel echter wel een vod aan maar dat is feitelijk zijn oude vertrouwde jas. Pas op de bladzijden erna is de jas weer geheel ontdaan van elke versiering zoals hij die eerder ruw kreeg aangereikt.

Bij de volgende plaatjes en op de volgende pagina is het weer een Bommeljas (Afbeeldingen: © Marten Toonder)

Deze tekeningen werden voor de publicatie in de pockets dus rechtstreeks overgenomen van de krantenpublicaties, want ook daar komt deze omissie in voor. Omdat veel stripverhalen dit soort fouten houden in de opvolgende publicaties, waren we benieuwd of deze Uitglijer lang heeft bestaan.
Stripvorser Rob van Eijck weet te vertellen dat in het later verschenen Verzameld Werk, achterin bij het verhaal, is opgemerkt dat in de Bezige Bij reeks de correctie bij de herdrukken is toegepast. De jas is daar dus ontdaan van enige print. Niet bekend bij mij en Incognito Comics is vanaf wélke uitgave (licht ons in via een e-mail, svp).
Volgens Van Eijck was in 1960 toen dit verhaal het licht zag een periode dat Toonder zich voornamelijk met de tekst bezighield. Zoals Willy Vandersteen controleerde hij wel wat zijn studio had gemaakt maar vermoedelijk was hij al niet meer een bijster oplettende lezertje, om het maar op z’n Toonderiaans te zeggen. De jas-kwestie is hem geheel ontgaan. Ondanks deze Uitglijer is dit een van de Bommelverhalen die qua tekenwerk en tekst onmiskenbaar aan de top van de strippiramide staat en nog voor jaren houdbaar is. Laat dat gezegd zijn, ook al stond er wel eens een een Uitglijer in. En ik moet zeggen dat Toonder daar nauwelijks op te betrappen is. Zo las ik in De dropslaven dat de trouwe Joost 20 jaar in dienst was. Dat verhaal stamt uit 1959. In De verdwenen heer is de lakei maar liefst 30 jaar serviel geweest en dat verhaal komt uit 1968. Niet helemaal correct dus maar zo nipt dat ik er geen Uitglijer van maak. (HvK)

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog levert hij (on)regelmatig bijdragen met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes.

Zijn bijdragen tot nu toe: Guus Slim: Kamerlid Piemel, Hergé, Suske en Wiske: De Tartaarse helm, Tintin: Le Sceptre d'Ottokar, Schanulleke (Suske en Wiske), Suske en Wiske: De Tartaarse helm (2), Suske en Wiske: De Ringelingschat, Uitglijers met dubbele betekenissen?, Uitglijer Guus Slim: Bomaanslag in de bergen, Een speurtocht naar striptekenaar en scenarist Pizarro, De Uitglijers van Eddy Paape, Dan Cooper, De Tartaarse helm (Jeugd Revue), Majesteitelijke Uitglijer, Fournier, Suske en Wiske en Dick Bos, Foute teksten bij onze wereldvermaarde held (Kuifje), Rik overleeft de kogels (Rik Ringers), Hoe geel is een bruine schoen ? (Ton en Tinneke), Je 1e druk Amoras: misschien geen volledige 1e druk, Jansen is de naam (Kuifje), Magda van Tilburg en Hergé als geweten van de wereld.

Nieuwjaarskaarten - Roel Smit, andREVANbuuren en Uitgeverij Panda

De nieuwjaarsgroet van illustrator en striptekenaar Roel Smit (Incognito-funnies, Rock 'n' Roel, Large Popmerchandising)

Een creatieve nieuwjaarsgroet van kunstschilder, illustrator en striptekenaar andREVANbuuren met zijn stripfiguur Duk Deny als vogel.

De nieuwjaarskaart van Uitgeverij Panda die in 2018 haar activiteiten verder gaat afbouwen. Wel verschijnen nog bij de stripuitgeverij van Hans Matla de avonturen van Marten Toonder's Thijs IJs in een eenmalige uitgave in drie delen. 

Eppo 4 - Boekenkast van Gert Faken

In stripblad Eppo nr. 4 staat van mij: De Boekenkast van... Gert Faken. Met zijn 78 jaar is Gert de oudste stripverzamelaar van Nederland. Hij begon serieus met verzamelen na de oprichtingsvergadering van Het Stripschap in 1967. Gert is een groot kenner van Hans G. Kresse en werd eind jaren tachtig de voorzitter van de Kressekring. Hij schreef voor de bladen Viking (over Kresse) en Duizend Bommen! over Kuifje, en stond Wim Hazeu bij toen die werkte aan zijn Marten Toonder biografie. Tegenwoordig houdt hij zich meer dan ooit met het leven en werk van Kresse bezig, en schrijft daar persoonlijke stukken over. Ook heeft hij een boek op stapel staan met een groot interview met de Eric de Noorman-tekenaar dat hij in 1986 heeft afgenomen en nog niet eerder is gepubliceerd. Lees welke vier favoriete stripboeken Gert heeft gekozen in Eppo nr. 4 dat in de winkel ligt tot 3 maart en ook te bestellen is via de Eppo site.

Gert Faken thuis in Haarlem, 30 juli 2015. (Foto's: Robin Schouten)

(NB: Foto's van Robin Schouten alleen gebruiken met toestemming. Op aanvraag wordt een hogere resolutie gestuurd: incognito@comic.com)

Lezing: Hoe Gronings is Heer Bommel?

Zaterdagmiddag 12 december is er een lezing over het Bommelverhaal De Pieplaaider/De Pijpleider. De lezing wordt verzorgd door Bommelvertaler Marten van Dijken en Toonderauteur Klaas Driebergen, bekend van onder andere Bommel en Bijbel en Nu is de moen gevangen – alle poëmen van Marten Toonder.

Bommellezing De Pieplaaider door Klaas Driebergen (Foto: Peter Beemsterboer)

Een boze kudde, een burgemeester die zich zorgen maakt en een ambtenaar die plannetjes bedenkt, het komt allemaal voor in het tweetalige Bommelverhaal De Pieplaaider/De Pijpleider. Daarin wordt een gasbel gevonden, die vanzelfsprekend te gelde moet worden gemaakt. Maar in tegenstelling tot wat er in 1959 in Groningen gebeurde, gaat dat zomaar niet. De bevolking, onder leiding van de heer Ollie B. Bommel, komt in opstand. In een vlammende toespraak richt heer Ollie zich tot de bevolking: 'Geen gasbuizen op onze heide! Weg met die lieden die pijpleidingen belangrijker vinden dan zoekgeraakte heren! Rooie kolonialen zijn het! Ik bedoel eh... radicale uitbuiters, als iemand begrijpt wat ik bedoel! Volgt me, vrienden. Ik zal u met vlammende tred en vastberaden oog eh... Weg met de vergassers bedoel ik!'

Een klassiek Bommelverhaal van Marten Toonder met een uiterst actueel thema: gaswinning ten koste van de bewoners. Een verhaal dus dat veel Nederlanders zal aanspreken en Groningers in het bijzonder.

Bommellezing De Pieplaaider door Marten van Dijken (Foto: Peter Beemsterboer)

Programma:

• 14.00 uur ontvangst/opening, Stijn van Genuchten (directeur Openluchtmuseum Het Hoogeland)
• 14.30 uur lezing Marten van Dijken (Bommelvertaler De Pieplaaider) - Hoe Bommel te vertalen in het Gronings?
• 15.00 uur lezing Klaas Driebergen (Toonderauteur van o.a. Bommel en Bijbel en Nu is de moen gevangen)  - Hoe actueel is Marten Toonder?
• 15.45 uur afsluiting

Entree is 5 euro inclusief toegang tentoonstelling Marten Toonder senior - Van eierzoeker tot zeekapitein en een kopje koffie bij ontvangst.

Locatie: Het Openluchtmuseum Het Hoogeland, Schoolstraat 4, 9989 AG  Warffum

Aanmelden: U kunt zich aanmelden door een email te sturen naar info@uitgeverijpersonalia.nl of te bellen naar telefoonnummer 0595-577217. Zie voor meer informatie: www.bommelglossy.nl

Lezing over Bommelverhaal Tom Koater en de pieplaaider

Op vrijdag 27 november is er een speciale lezing over het Bommelverhaal Tom Koater en de pieplaaider (de Groningse titel van Tom Poes en de pijpleider van Marten Toonder uit 1971, een nieuwe tweetalige uitgave met cover van Dick Matena). De lezing wordt verzorgd door Bommelvertaler Marten van Dijken en Toonderauteur Klaas Driebergen, bekend van onder andere Bommel en Bijbel, en is van 19.30 – 21.30 uur bij Boekhandel Riemer in Groningen.

De entree is gratis, maar er is een beperkt aantal plaatsen, dus meld u tijdig aan door een e-mail te sturen naar Uitgeverij Personalia: info@uitgeverijpersonalia.nl of te bellen naar telefoonnummer 050-3134041.

Kijk voor meer informatie over lezingen van De pieplaaider/De pijpleider en hoe te bestellen op http://bommelglossy.nl/lezingen-tom-koater-en-de-pieplaaider/

Eppo 12 - Boekenkast van Jesse van Muylwijck

Jesse van Muylwijck thuis in Canada, september 2013 (foto: Marleen van Muylwijck)

In stripblad Eppo nr. 12 staat van mij De Boekenkast van Jesse van Muylwijck, de tekenaar en schrijver van De Rechter. Deze strip staat sinds 1993 in de krant en heeft een dagelijks bereik van maar liefst 4 miljoen lezers. Sinds 2005 woont Jesse in Canada waar hij het nieuws op de voet blijft volgen voor De Rechter. De winnaar van de Stripschapprijs 2010 koos voor humorstrips uit zijn jeugd van stripmakers die hij altijd heeft bewonderd.

Een van de vier favoriete boeken die Jesse koos is Tom Poes en de woelwater. "Marten Toonder schreef letterlijk dat ik een van de weinige tekenaars was die de strip zijn waarde liet behouden in een tijd waarin het niveau van de strip ernstig gezakt was. Toen we verhuisd waren naar Canada lag er een kaart van Toonder bij de post waarin hij ons veel geluk wenste."

Eppo nummer 12 ligt nog in de winkels tot 26 juni en is ook te bestellen via de Eppo site.  

Jesse van Muylwijck op De Stripdagen in Gorinchem, 8 maart 2014 (foto: Robin Schouten)

NB: Foto's alleen gebruiken met toestemming. Indien gewenst wordt een hogere resolutie gestuurd. Contact: incognito@comic.com

Dick Matena interview in BSM 191

In maart 2012 verscheen de beeldroman Kees de jongen van Dick Matena. Op 13 april van dat jaar sprak ik met Matena over zijn integrale stripbewerking van het beroemde boek van Theo Thijssen. Het rijkelijk geïllustreerde interview met als kop ‘Kees de jongen is mijn meest evenwichtige boek’ is op 8 pagina's verschenen in Brabant Strip magazine nr. 191 (september 2012). Het is na te bestellen via de Jaargang 2012 van Brabant Strip magazine: www.brabantstrip.be. Eventueel ook los via deze link op De Sterrenplukkers-site.

Cover van BSM nr. 191 (2012)

Behalve over Kees de jongen praat Matena ook over andere projecten, Marten Toonder, zijn medewerking aan het stripblad Eppo met de strips Virl en De Partners en zijn toekomstplannen voor onder andere Sammie en Nele, het kinderboek dat op rijm is geschreven door Matena's wederhelft Nelleke de Boorder, met illustraties van Dick Matena. Deze samenwerking zal een vervolg krijgen in Sammie en Nele in Artis, gepland voor 2014.

Dick Matena en Marten Toonder in 2003 tijdens de presentatie van De Avonden deel 1. Deze foto is ook in Brabant Strip magazine 191 afgedrukt, helaas over 2 bladzijden maar hier compleet. (Collectie Dick Matena)

Erik de Graaf - Marten Toonder prenten

Voor de Marten Toonder tentoonstelling Een dubbel denkraam in het Letterkundig Museum heeft striptekenaar en illustrator Erik de Graaf (Herinneringen-trilogie, Scherven) de levensgeschiedenis van de Heer Bommel en Tom Poes-tekenaar uitgebeeld in 6 kleurrijke illustraties (klik op de afbeeldingen voor een groter formaat).

 "Toonder was een man met twee gezichten: schrijver en tekenaar, zakenman en artiest, kluizenaar en acteur, realist en magiër. Het museum heeft mij gevraagd om het 'dubbel denkraam' te verbeelden in 6 illustraties over de belangrijkste thema's uit Toonders leven: zijn jeugd in Rotterdam, de Toonder Studio's in de Tweede Wereldoorlog, zijn taalvernieuwing, maatschappijkritiek, de Bommelsaga en leven in Ierland. Ik heb in elke tekening een binnen- en buitenwereld gecreëerd waarin een zeker contrast zit. De gesuggereerde ruimte laat zich tevens zien als een opengeslagen boek. De platen hebben een prominente plaats gekregen in de tentoonstelling en zijn geprint op 100 x 70 cm in de lenticulaire techniek, waardoor een magisch effect ontstaat: details veranderen wanneer je langs de illustraties loopt (denk maar aan de oude 3-d kaarten)." Het museum heeft van de illustraties een mooi boekje gepubliceerd, waarin de vensters naar de buitenwereld zijn uitgestanst. Het is verkrijgbaar in de museumwinkel of bij Erik de Graaf per e-mail en kost € 7,50.

Tevens kunnen de illustraties bij Erik de Graaf worden besteld als Piëzografie (70 x 50 cm), genummerd en gesigneerd, zie ook: www.erikdegraafcomics.blogspot.nl.

De Marten Toonder tentoonstelling Een dubbel denkraam werd op 11 oktober 2012 geopend in het Letterkundig Museum in Den Haag en is daar te bezichtigen tot en met 31 januari 2013.

Dick Matena - Bommel cover VertrekNL

Dick Matena tekende een Bommel en Tom Poes cover voor het tijdschrift VertrekNL. Nummer 7 (aug. 2012) staat in het teken van goedkoop emigreren naar het buitenland, vandaar dat we op het omslag een vertrekkende heer Bommel en echtgenote Doddeltje zien, uitgezwaaid door prominenten van het stadje Rommeldam.

Marten Toonder (1912-2005) was zelf emigrant en woonde van 1965-2001 in Ierland. Ook Dick Matena woonde lange tijd in het buitenland, eerst in Spanje en daarna bijna 30 jaar in België. In het novembernummer van VertrekNL komt een interview met Matena zoals hier is aankondigt.