Uitglijer over een Bommeljas

Zelden heb ik Marten Toonder (1912-2005) kunnen betrappen op een Uitglijer. De meeste lezers én makers (!) van strips kijken dan ook over strip-misstappen heen, leert de ervaring. Ik beken dat niet al de door mij gevonden Uitglijers even sterk zijn, maar goed… Incognito Comics voelt het als een behoorlijk lichte plicht om er zo nu en dan één aan te wijzen. Zo ook bij deze Uitglijer van de bovenmeester Toonder.
Het komt voor in het Tom Poes en Heer Bommel verhaal De Hachelbouten dat oorspronkelijk verscheen in 1960 in diverse kranten. Dit verhaal en al de andere krantenstrips van Bommel werden later in de Bezige Bij serie  BB-Literair opgenomen, met steeds drie verhalen per uitgave. De Hachelbouten is te vinden onder de verzameltitel Mijn eigen eenzame weg. De Uitglijer werd gevonden in de 1e druk uit 1979; feitelijk in een herdruk dus want het stond ook zo fout al veel eerder in de krant (1960).

Heer Olivier B. Bommel heeft zich in dit verhaal weer eens prima in de nesten gewerkt. Om het verhaal te laten voor wat het is richten we ons op de scene waarin Bommel, nog onhandiger dan ooit tevoren, de toorn wekt van een herbergier die na veel gehannes Bommels tartan-achtige versierde jas in onderpand neemt. In ruil krijgt hij om zijn naaktheid te bedekken een vod uit de poetsmand toegeworpen, en daarmee moet de heer van stand het doen.
Op het tweede plaatje van pagina 102 is het vod duidelijk te zien; een rafelig kledingstuk zonder enige tekening of design.

Een vertwijfelde Bommel krijgt een vod zonder enige versiering toegeworpen, terwijl links zijn in beslag genomen jas hangt.

Op de volgende pagina, 103 dus, het eerste plaatje, heeft Bommel echter wel een vod aan maar dat is feitelijk zijn oude vertrouwde jas. Pas op de bladzijden erna is de jas weer geheel ontdaan van elke versiering zoals hij die eerder ruw kreeg aangereikt.

Bij de volgende plaatjes en op de volgende pagina is het weer een Bommeljas (Afbeeldingen: © Marten Toonder)

Deze tekeningen werden voor de publicatie in de pockets dus rechtstreeks overgenomen van de krantenpublicaties, want ook daar komt deze omissie in voor. Omdat veel stripverhalen dit soort fouten houden in de opvolgende publicaties, waren we benieuwd of deze Uitglijer lang heeft bestaan.
Stripvorser Rob van Eijck weet te vertellen dat in het later verschenen Verzameld Werk, achterin bij het verhaal, is opgemerkt dat in de Bezige Bij reeks de correctie bij de herdrukken is toegepast. De jas is daar dus ontdaan van enige print. Niet bekend bij mij en Incognito Comics is vanaf wélke uitgave (licht ons in via een e-mail, svp).
Volgens Van Eijck was in 1960 toen dit verhaal het licht zag een periode dat Toonder zich voornamelijk met de tekst bezighield. Zoals Willy Vandersteen controleerde hij wel wat zijn studio had gemaakt maar vermoedelijk was hij al niet meer een bijster oplettende lezertje, om het maar op z’n Toonderiaans te zeggen. De jas-kwestie is hem geheel ontgaan. Ondanks deze Uitglijer is dit een van de Bommelverhalen die qua tekenwerk en tekst onmiskenbaar aan de top van de strippiramide staat en nog voor jaren houdbaar is. Laat dat gezegd zijn, ook al stond er wel eens een een Uitglijer in. En ik moet zeggen dat Toonder daar nauwelijks op te betrappen is. Zo las ik in De dropslaven dat de trouwe Joost 20 jaar in dienst was. Dat verhaal stamt uit 1959. In De verdwenen heer is de lakei maar liefst 30 jaar serviel geweest en dat verhaal komt uit 1968. Niet helemaal correct dus maar zo nipt dat ik er geen Uitglijer van maak. (HvK)

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog levert hij (on)regelmatig bijdragen met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes.

Zijn bijdragen tot nu toe: Guus Slim: Kamerlid Piemel, Hergé, Suske en Wiske: De Tartaarse helm, Tintin: Le Sceptre d'Ottokar, Schanulleke (Suske en Wiske), Suske en Wiske: De Tartaarse helm (2), Suske en Wiske: De Ringelingschat, Uitglijers met dubbele betekenissen?, Uitglijer Guus Slim: Bomaanslag in de bergen, Een speurtocht naar striptekenaar en scenarist Pizarro, De Uitglijers van Eddy Paape, Dan Cooper, De Tartaarse helm (Jeugd Revue), Majesteitelijke Uitglijer, Fournier, Suske en Wiske en Dick Bos, Foute teksten bij onze wereldvermaarde held (Kuifje), Rik overleeft de kogels (Rik Ringers), Hoe geel is een bruine schoen ? (Ton en Tinneke), Je 1e druk Amoras: misschien geen volledige 1e druk, Jansen is de naam (Kuifje), Magda van Tilburg en Hergé als geweten van de wereld.

Eppo 12 - Boekenkast van Jesse van Muylwijck

Jesse van Muylwijck thuis in Canada, september 2013 (foto: Marleen van Muylwijck)

In stripblad Eppo nr. 12 staat van mij De Boekenkast van Jesse van Muylwijck, de tekenaar en schrijver van De Rechter. Deze strip staat sinds 1993 in de krant en heeft een dagelijks bereik van maar liefst 4 miljoen lezers. Sinds 2005 woont Jesse in Canada waar hij het nieuws op de voet blijft volgen voor De Rechter. De winnaar van de Stripschapprijs 2010 koos voor humorstrips uit zijn jeugd van stripmakers die hij altijd heeft bewonderd.

Een van de vier favoriete boeken die Jesse koos is Tom Poes en de woelwater. "Marten Toonder schreef letterlijk dat ik een van de weinige tekenaars was die de strip zijn waarde liet behouden in een tijd waarin het niveau van de strip ernstig gezakt was. Toen we verhuisd waren naar Canada lag er een kaart van Toonder bij de post waarin hij ons veel geluk wenste."

Eppo nummer 12 ligt nog in de winkels tot 26 juni en is ook te bestellen via de Eppo site.  

Jesse van Muylwijck op De Stripdagen in Gorinchem, 8 maart 2014 (foto: Robin Schouten)

NB: Foto's alleen gebruiken met toestemming. Indien gewenst wordt een hogere resolutie gestuurd. Contact: incognito@comic.com

In Memoriam: Willy Lohmann

Willy Lohmann thuis in Halfweg, op 7 november 2012 (foto Robin Schouten)

Op vakantie in Turkije is geheel onverwacht de bekende stripmaker en cartoonist Willy Lohmann overleden. Hij werd 77 jaar. 

Willy Lohmann is beroemd geworden door zijn dagbladstrip Kraaienhove in Het Parool en zijn talrijke bijdragen aan de Nederlandse editie van het tijdschrift Mad. Voor Marten Toonder werkte hij enige tijd aan een verhaal van Heer Bommel en Tom Poes: Tom Poes en het Lemland (1960-61).

Lohmann is geboren op 7 mei 1936 in Zutphen en groeide op in Utrecht. Na zijn schooltijd werkte hij eerst op de reclame-afdeling van Douwe Egberts en naderhand voor het reclamebureau De La Mar in Amsterdam. In zijn vrije tijd begon hij strips te tekenen. In 1960 vestigde hij zich als freelance tekenaar.

Van 1962 tot 1972 maakte hij 61 verhalen van de serie Kraaienhove in dagblad Het Parool. Later zou hij deze duistere strip voorzetten in de bladen Pep en De Vrije Balloen. Voor Nieuwe Revu maakte hij geruime tijd de licht erotische strip Liselore. Daarnaast schreef en tekende hij veel strips, illustraties en omslagen voor tijdschriften als Mad, De Vrije Balloen en Pep. Voor dagblad Leeuwarder Courant maakte hij in de periode 1984-1988 zeventien verhalen over de paleontoloog/criminoloog Marco Silvester.

Willy Lohmann tekende zichzelf en zijn figuren op de cover van de Pep Index (1999)

Hij maakte cartoons die ook in het buitenland werden gepubliceerd en won hiermee meerdere internationale prijzen. Het Stripschap kende hem in 2006 de Bulletje en Boonestaak Schaal toe, als stripmaker die aan de wieg van het Nederlandse beeldverhaal heeft gestaan. 

Tot aan het einde van zijn leven was Willy Lohmann zeer productief; zo publiceerde hij satirische cartoons in diverse bladen en werkte hij aan enkele nieuwe stripprojecten, zoals Odewijk de Goede. Willy Lohmann overleed op 5 oktober 2013 op zijn vakantieadres in Turkije tijdens het zwemmen. (deze tekst is deels overgenomen van de website van Het Stripschap)

In stripblad Eppo nummer 17 (2013) stond een Portret over Willy Lohmann. Eerder had ik Willy geinterviewd voor de Boekenkast rubriek, gepubliceerd in Eppo 12 (2012). 
Ik heb Willy Lohmann enkele keren uitgebreid mogen spreken op zijn woonark in Halfweg, en leerde hem kennen als een fantastische tekenaar die na ruim 50 jaar nog altijd graag strips en cartoons wilde maken. En wat een sympathiek mens. Op 11 september mailde hij me onder andere, dat hij blij was dat het Portret over hem in Eppo stond. En dat hij eind september voor twee weken naar Turkije zou gaan. 

Rust zacht, Willy. 


NB: Foto's van deze blog, gemaakt door Robin Schouten, alleen gebruiken met toestemming. Indien gewenst wordt een hogere resolutie gestuurd. Contact: incognito@comic.com 

Strips een betere belegging dan aandelen en goud ?

Onlangs werd een onderzoek gedaan naar de waardestijging van stripboeken. In het artikel over het onderzoek wordt het volgende opgemerkt; (citaat); wie 30 jaar geleden in stripboeken heeft geïnvesteerd doet nu goede zaken. De waarde van bijzondere Nederlandstalige strips is de afgelopen dertig jaar namelijk sneller gegroeid dan de Nederlandse aandelenindex (AEX). Dit blijkt uit gezamenlijk onderzoek van Catawiki, online veilinghuis voor verzamelaars, en studenten van de Rijksuniversiteit Groningen. Ook de stijging van de goudprijs haalt het niet bij het rendement op stripboeken dat 9,1% per jaar bedroeg.

De uitgangspunten van het onderzoek zijn niet helemaal duidelijk. Men spreekt van albums die al vanaf 1983 in waarde stegen en de indicator ervoor waren de stripcatalogi van Hans Matla die opmerkte; "Iedere keer dat er een nieuwe stripcatalogus verscheen, bleek de marktwaarde niet lang daarna al weer te zijn verdubbeld. Vooral zeldzame albums in zeer goede staat blijven voortdurend sterk in waarde stijgen.” Hier dient wel te worden aangemerkt dat strips als verzamelgebied nog maar een beperkte schare liefhebbers trok. Bij de groei ervan groeide ook de schaarste en die werd handig door handelaren ingevuld door de prijs van een gezocht album op te krikken. De catalogus voorop. 

Matla Stripcatalogus uit 1993

Het lastige is dat de catalogusprijzen mee worden genomen in het onderzoek. Met zo'n lijst in de hand kun je je snel rijk rekenen. Matla heeft ook altijd aangegeven dat wanneer iemand een mint exemplaar heeft de prijs ervan vele malen hoger zal zijn dan wat de catalogus aangeeft.  Mint is zeer zeldzaam ! Zit er een kreukje in dan haalt het vermoedelijk de catalogusprijs niet. Het is dus een 'weet-wetenschap' om tot een juiste prijs te komen. De ene taxateur zal een andere prijs geven dan zijn collega; het is indicatief.

De handelswaarde is toch een andere en geeft meer duidelijkheid. Volgens ANP Pers Support is terecht dus niet alleen uitgegaan van de catalogus. Wel maakt men gewag van het gebruiken van de 100.000 albums die bij het veilinghuis werden geveild. In de wandelgangen werd opgemerkt dat het om slechts 100 top-albums zou gaan. Zijn in het onderzoek dan alle albums meegenomen of alleen de bijzondere Nederlandstalige strips, zoals de intro aangeeft ? Dat is wat onduidelijk. 

Rikki en Wiske van Willy Vandersteen

Als voorbeeld is genomen Rikki en Wiske (1946) dat voor 3500 euro werd geveild. Dat is het hoogste bedrag dat dit stripboek tot op heden 'deed'.  Om toch maar met de catalogus in de hand te kijken naar de waarde van het boekje om tot een redelijk vergelijk te komen, is te zien dat Catawiki catalogus 6000 euro hanteert (nieuwstaat 18.000 maar die zijn er niet of nagenoeg niet en het is nooit aangeboden in de vrije handel) en in de Matla catalogus van 1993 is de schatting 4000 gulden. 
Elke twintig jaar is er door ontwaarding van het geld een verdubbeling van het bedrag nodig om tot eenzelfde waardeniveau te komen, en dan kun je zeggen dat uiteindelijk het Matla-bedrag is gehaald. Als je er vanuit gaat dat de catalogusprijs de top is, dan is er inderdaad sprake van een stijging t.o.v. 1993. Alleen kom je in dit individuele geval niet op 9,1 procent zoals het onderzoek aangaf (20 jaar x 9,1 procent). Akkoord, het is maar een voorbeeld. Het is echter zelf aangedragen als indicator voor de stijging.

De afgelopen jaren is de belangstelling voor nieuwstaat fors toegenomen. Ook voor eerste drukken. Daar was minder jacht op tien jaar geleden. Die schaarste, want die is er gaande met nieuwstaters en eerste drukken,  maken de hoge handelsprijs. Die handelsprijs beïnvloed de gemiddelde prijs van de strips in het algemeen. Dat kan betekenen dat het vroege verzamelgebied in waarde afneemt. Het een heeft het ander nu niet direct meegesleept.  Het is de vraag of je dat niet in zo'n onderzoek uiteen moet raffelen. Datzelfde geldt voor originelen. Daar was wel belangstelling voor, maar e.e.a. heeft de afgelopen jaren een hoge vlucht genomen en is dus schaars. Is dit ook een onderdeel van de waardestijging zoals het onderzoek aangaf ? 

Het is dus wel zaak om je goed op de hoogte te stellen wat wel waard is om je geld in te stekenen wat niet. Slechte exemplaren kunnen tegenwoordig gewoon bij de oude kranten.  De waarde zit alleen in zeldzaamheid en dat is mint of zeer mooi, eerste drukken en werkelijk zeer schaars. 

Tintin et Milou en Amérique (1934)

Wietje en Krol van Jijé is zowat een legende evenals de gehandtekende exemplaren Tintin & Milou van de eerste Kuifjes of Suske en Wiske: Op het eiland Amoras (uitgave De Stem). Er is ook een verzamelhoek dat sterk aan het afnemen is. Kapitein Rob is niet meer zo gewild en de prijzen zijn door de jaren heen stabiel gebleven en zo feitelijk afgenomen door de geldontwaarding. Dat geldt ook voor Tom Poes boekjes, Eric de Noorman of Dick Bos. Knipsels zijn goed genoeg om de haard mee aan te maken en herdrukken van hardcover Kuifjes uit de jaren vijftig zijn een lastig handelsartikel geworden, evenals comics.  Daar werden in het verleden ook flinke bedragen voor gegeven. 

Eric de Noorman deel 1 (1948)

De interesse fluctueert nu eenmaal of het ebt voor bepaalde items zelfs helemaal weg. We mogen er vanuit gaan dat zowel de toppers als het veranderende verzamelgebied  versus minder gewilde artikelen samen deel hebben uitgemaakt van het onderzoek. Het zou leuk zijn als het onderzoek integraal wordt gepubliceerd. Dan is goed uit te maken wat je eigen verzameling op dit moment waard is en of jij de juiste koopbesluiten genomen hebt. en...... wat je moet gaan kopen voor een wijze investering.

Redactie StripNieuws

Dit artikel is ook gepubliceerd in StripNieuws nr. 52 (augustus 2013) en op het blog van Het Stripschap. Reacties zijn welkom. 

Erik de Graaf - Marten Toonder prenten

Voor de Marten Toonder tentoonstelling Een dubbel denkraam in het Letterkundig Museum heeft striptekenaar en illustrator Erik de Graaf (Herinneringen-trilogie, Scherven) de levensgeschiedenis van de Heer Bommel en Tom Poes-tekenaar uitgebeeld in 6 kleurrijke illustraties (klik op de afbeeldingen voor een groter formaat).

 "Toonder was een man met twee gezichten: schrijver en tekenaar, zakenman en artiest, kluizenaar en acteur, realist en magiër. Het museum heeft mij gevraagd om het 'dubbel denkraam' te verbeelden in 6 illustraties over de belangrijkste thema's uit Toonders leven: zijn jeugd in Rotterdam, de Toonder Studio's in de Tweede Wereldoorlog, zijn taalvernieuwing, maatschappijkritiek, de Bommelsaga en leven in Ierland. Ik heb in elke tekening een binnen- en buitenwereld gecreëerd waarin een zeker contrast zit. De gesuggereerde ruimte laat zich tevens zien als een opengeslagen boek. De platen hebben een prominente plaats gekregen in de tentoonstelling en zijn geprint op 100 x 70 cm in de lenticulaire techniek, waardoor een magisch effect ontstaat: details veranderen wanneer je langs de illustraties loopt (denk maar aan de oude 3-d kaarten)." Het museum heeft van de illustraties een mooi boekje gepubliceerd, waarin de vensters naar de buitenwereld zijn uitgestanst. Het is verkrijgbaar in de museumwinkel of bij Erik de Graaf per e-mail en kost € 7,50.

Tevens kunnen de illustraties bij Erik de Graaf worden besteld als Piëzografie (70 x 50 cm), genummerd en gesigneerd, zie ook: www.erikdegraafcomics.blogspot.nl.

De Marten Toonder tentoonstelling Een dubbel denkraam werd op 11 oktober 2012 geopend in het Letterkundig Museum in Den Haag en is daar te bezichtigen tot en met 31 januari 2013.

Eppo 9 - Boekenkast van Jeroen Steehouwer

In stripblad Eppo nr. 9 staat, door mij geschreven, de Boekenkast van Jeroen Steehouwer. Hij koos boeken van Marten Toonder, Morris & Goscinny, Moebius & Jodorowsky en Winshluss.
In hetzelfde nummer vind je de spannende ontknoping van de misdaadstrip Hilary King - Het 3 camera mysterie, getekend door Steehouwer en op scenario van Ger Apeldoorn. Eppo nr. 9 ligt nog tot 17 mei in de winkel.

Deze foto is gebruikt in Eppo nr. 9 bij de Boekenkast van Jeroen Steehouwer, en hier volledig afgebeeld.

In dit Bommel en Tom Poes boek op groot formaat komen de tekeningen van Marten Toonder goed tot hun recht.

Hoewel de naam van René Goscinny niet op de cover staat, heeft hij wel degelijk dit Lucky Luke verhaal voor Morris geschreven.

Deze foto staat slechts gedeeltelijk in Eppo nr. 9, op pagina 2.