Kuifje - Uitglijers in zwart-wit edities van Amerika en Verre Oriënt

Exotische wapens

Hergé is door het naar hem genoemde genootschap al menig keer op de vingers getikt vanwege Uitglijers of frappantere zaken in zijn werk. Ook bij Incognito Comics fietste er in die zin al eens wat voorbij. Dat is echter nog niet het einde van de 'ontdekkingen'. In een heruitgave van Tintin en Amérique uit 1941, dat grafisch als een topalbum in de oude zwart-wit reeks kan worden gezien, is er een slip of the drawingpen te vinden. Wat is het geval?
Hergé heeft zich altijd geïnteresseerd voor vreemde culturen en gebruiken en dat komt ook tot uitdrukking in dit album dat hij op 22-jarige leeftijd tekende. Hier introduceerde hij de boemerang. Vrijwel in het begin van het verhaal wordt dit, vermoedelijk voor velen in die tijd dat het verhaal verscheen, vreemde voorwerp van stal gehaald als wapen. Het werphout of jachthout werd op een enkele uitzondering na niet werkelijk voor de jacht gebruikt. Vanwege de beperkte mogelijkheden is de boemerang niet effectief en dat geldt ook in het gebruik voor gangsters, maar daar trekt Hergé zich niets van aan. In het tweede kader hieronder is te zien dat de werper een correcte werphouding aanneemt om het exotische voorwerp te gooien. Hoewel hij erg dicht bij de boom lijkt te staan, wat de zwaai van de arm kan belemmeren. Maar goed, verder lijkt het iemand te zijn die weet van de hoed en de rand aan de stand van de hand te zien, of in dit geval weet hij van de pet en de klep.

De boemerang is zowat geworpen. (uit Tintin en Amérique, 1941)

De worp zien we niet en dus kunnen we niet zeggen of die verder correct wordt uitgevoerd. Het resultaat is wel meteen te zien; die boemerang raakt de ontvoerde chauffeur die op het punt staat een bekentenis af te leggen. De klap is zo hard dat de man neervalt. Op Wikipedia is te lezen dat de boemerang niet gevaarlijk is… nou dan moet je dit bendelid maar niet tegenkomen. Als je een bepaald punt op het hoofd raakt met zo'n ding lijkt het mij dat er een kans is dat je toch even het heden verlaat om pas in de toekomst terug te keren, zeker wanneer het werphout van een wat zwaardere kwaliteit is. Theoretisch zou dat hier het geval kunnen zijn.

De theoretische mogelijkheid van de boemerang als wapen. 

Met wat goede wil kun je dit een Uitglijer noemen, maar we doelen op iets anders. Van dit 'wapen' is bekend dat het terugkeert naar de werper, mits goed gegooid… en zonder iets geraakt te hebben! Hier is echter sprake van een gevalletje van de klok en de klepel. Door de vorm en de unieke rand gaat het werphout in een lift en zal al cirkelend een bocht maken om ongeveer in de richting van de eigenaar terug te komen. Als het dus iets raakt, zoals hier, is het gedaan met de cirkelende beweging en van lift is al helemaal geen sprake meer. Het kan gewoon niet op eigen kracht terugkomen. Een Uitglijer dus, maar de vrijheid van het stripverhaal maakt het tot een effectief en gevaarlijk wapen… dat weer wel. Thuis maar niet proberen.

Blij met een Uitglijer

Meer vreemds is er te vinden in de Les Cigares du pharaon uitgave uit 1938. Na vele uitputtende avonturen komt Kuifje/Tintin bij een sjeik terecht die blij is met zo'n beroemde gast. Bij vertrek biedt hij de held dan ook wapens, een paard en meer goeds aan. Kuifje staat in de stijgbeugels klaar om op het beest te gaan zitten, maar dat zal niet erg goed gaan.

Met het verkeerde been.(uit Les Cigares du pharaon, 1938)

Voor het plaatje staat hij parmantig klaar maar zal, als hij zich omhoog hijst, achterstevoren op het paard terechtkomen. Of hij moet de amazonezit prefereren, maar dat is niet het geval. Hij heeft gewoon de verkeerde voet in de stijgbeugel gezet. Gelukkig zit hij op het volgende plaatje op de juiste manier op het paard en niet zoals Dik Trom achterstevoren (die was vermoedelijk wel zo opgestapt). Dat zou niet alleen een deconfiture van de held zijn geweest, maar het had wel een Uitglijer voorkomen. In dit geval blij met een Uitglijer… stel je voor dat Kuifje achterstevoren was gaan paardrijden. We moeten er niet aan denken. Gelukkig was Hergé getipt of hij zag zelf zijn fout in want in de kleurenversie is het een en ander goed hersteld. Ode aan de meester zou ik dan zeggen. (HvK)

Een stuk comfortabeler voor de tekenaar om het maar zonder opstap' te doen in de kleurenversie.

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog levert hij (on)regelmatig bijdragen met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes.

Zijn bijdragen: 
Guus Slim: Kamerlid Piemel, Hergé, Suske en Wiske: De Tartaarse helm, Tintin: Le Sceptre d'Ottokar, Schanulleke (Suske en Wiske), Suske en Wiske: De Tartaarse helm (2), Suske en Wiske: De Ringelingschat, Uitglijers met dubbele betekenissen?, Uitglijer Guus Slim: Bomaanslag in de bergen, Een speurtocht naar striptekenaar en scenarist Pizarro, De Uitglijers van Eddy Paape, Dan Cooper, De Tartaarse helm (Jeugd Revue), Majesteitelijke Uitglijer, Fournier, Suske en Wiske en Dick Bos, Foute teksten bij onze wereldvermaarde held (Kuifje), Rik overleeft de kogels (Rik Ringers), Hoe geel is een bruine schoen ? (Ton en Tinneke), Je 1e druk Amoras: misschien geen volledige 1e druk, Jansen is de naam (Kuifje), Magda van Tilburg, Hergé als geweten van de wereld, Uitglijer over een Bommeljas, Uitglijer Paul Panter, Uitglijers Suske en Wiske, Jan Kordaat, Buck Danny, Links is niet rechts en andersom (Blake en Mortimer), De Vallei heeft foutjes (Blake en Mortimer), Poederdons in plaats van zwaard (Akim), Uitglijer Sirius door albumuitgave, De Uitglijer die geen Uitglijer is (Jacques Martin) en Jerry en Valentin glijen uit (Jerry Spring en Kuifje).

De Uitglijer van Hergé

In het kader van De Uitglijer gaan we naar de periode van voor de Tweede Wereldoorlog. Het betreft hier een icoon van jewelste alhoewel men zich er bij aanvang niet van bewust was dat dit album en de rest van de reeks een miljoenenbusiness zou worden. Hergé mocht zich verheugen in een leuke klus en die was het aankleden met een strip van de wekelijkse jeugdbijlage van het Franstalige Belgische dagblad Le Vingtième Siècle: Le Petit Vingtième. Een vingeroefening werd snel ter zijde geschoven en Hergé richtte zich op het succes van de padvinder Totor die hij eerder tekende voor Le Boy Scout Belge als serie. 

Dat succes was de reden waarom hij die Totor een pofbroek, een hondje en een beroep gaf dat hem in staat stelde te reizen. De reporter Kuifje was geboren en na zijn weergaloze succes in de Sovjet Unie volgen als snel Tintin au Congo (1931) en Tintin en Amérique (1932). 

Nu zijn deze boeken niet van smetten vrij. Hier wordt niet gedoeld op het weergeven van stereotypen of zelfs zwaar discriminerende situaties. Ook het dierenleed dat per pagina is te bewonderen in de Congo is niet het doel. Nee, het is de soms rare verschuiving van de stroken die kunnen leiden tot fronsend lezen. 

(klik erop voor een vergroting)

Neem nu bladzijde 93 van een heruitgave van En Amérique uit 1939, in zwart-wit en vier kleurenplaten. 

Bobbie is door gangsters ontvoerd en Kuifje meent het huilende dier te horen. In de foute strook-schikking zien we onze held de trap op rennen richting het lawaai, bij de dame met kind binnenvallen en pas in de laatste strook opschrikken. Dat moet allemaal andersom. De onderste moet naar boven, dan de trapscène en dan de dame met kind.  Dit is wel het bewijs dat er steeds clichés gemaakt moesten worden van de originele tekeningen. Zo konden inversies ontstaan. Die inversies zijn er zelfs binnen de stroken. 

(klik erop voor een vergroting)

Neem de onderste strook van Les cigares du pharaon (1934) op bladzijde 80. 

Kuifje brengt twee zot geworden heren naar het krankzinnigeninstituut. In de eerste versie wordt Kuifje schijnbaar meteen op zijn woord geloofd en worden twee bewakers geroepen om het Kuifje-bevel uit te voeren de mannen in verzekerde bewaring te nemen. In de andere versie is de brief de aanleiding tot dit handelen. Dat dit de goede versie is bewijst het feit dat de softcovers dezelfde volgorde aanhouden. Schokkend is de inversie van De zwarte rotsen waar twee hele pagina's zijn verwisseld. Het maakt het verhaal niet duidelijker. Overigens zijn er verzamelaars van dit soort misdrukken, maar veel financiële furore maakt zoiets niet. Alhoewel de zeldzaamheid van En Amérique met de fout volgens het boek Tintin zwart op wit van Marcel Witmet hoog is, en die van De zwarte rotsen echter gelijk aan de andere uitgaven. In elk geval leuk om zo'n inversie in handen te hebben, ook al zou Hergé zich de haren uit het hoofd hebben getrokken bij deze Uitglijders. (HvK)

OPROEP: Mocht je een Uitglijer weten, laat het ons weten. Wij zoeken de achtergronden er wel van uit.

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog zal hij (on)regelmatig bijdragen leveren met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes. 

Eerder publiceerde hij een Uitglijer over Guus Slim.