Uitglijer Het zwarte goud, Jacobs en S&W

 

Van zingen tot huiden... wetenswaardigheden, onenigheid en een Uitglijer. 

Klaarblijkelijk was Willy Vandersteen een fan van Zuid-Afrikaanse liedjes en dan wel speciaal één; namelijk 'Mama ik wil een man he'. Nee, het is geen Uitglijer als ik 'he' schrijf, terwijl Willy in het Suske en Wiske album 'Bibbergoud' 'heb' schrijft. Dát is namelijk fout. Het oorspronkelijke lied is dus zonder die 'b'. In het Kuifje verhaal Het zwarte goud van Hergé wordt hetzelfde liedje gebezigd en correct weergegeven. Nu heeft het liedje geen relatie met het verhaal. Bij Bibbergoud wel, want deze inheemse schat met één tand, wortelneus en ongeschoren klus zal uiteindelijk Lambik trouwen om te voorkomen dat hij gedood wordt.

Fout

Goed

Het is nota bene een kinderliedje. In het liedje wordt een Duitser en een Fransman afgewezen door blijkbaar een (zeer?) jonge dame. Ze wil een boerjong; “In een boer zijn arme wil ik le. Dit is mijn plesier met die boerjongkerels hier.” We gaan er vanuit dat dit kinderliedje uit 1921 redelijke naïef is in opzet, maar zou in onze conservatieve tijden zeker tot Kamervragen hebben geleid. Een kind dat graag in de armen ligt van een boerenjongen; kom er maar eens om. 

In de periode dat beide tekenaars het lied introduceerden in hun strip was dat na de 2e wereldoorlog waar in Zuid-Afrika de Apartheid net als officiële politiek werd ingevoerd. De keuze voor iets anders vrolijks zou meer kies zijn geweest. Blanke boerenjongens waren overwegend racistisch en zeker in die tijd. Het lied is in een van de vele varianten te beluisteren op YouTube met Mama 'k wil een man hê! door The Kilima Hawaiians als voorbeeld. En denkt u niet te simpel over deze hit, want zelfs de Milanese nachtegaal Bianca Castafiore heeft het in haar repertoire opgenomen.

Geen opera, zeker niet!

Het lied heeft niks met de opera te maken, waarin zij zo excelleert met  haar fameuze "Haa, ik lach bij 't zien van mijn schoonheid in deez' spiegel". Het is dan ook een raadsel waarom Hergé haar nu specifiek dit Afrikaans liedje laat zingen in Het zwarte goud. Een lied dat Castafiore overigens ook in de latere drukken blijft zingen, evenals haar Indiaanse amateuristische tegenhanger in Vandersteen's Bibbergoud. En zoek niets achter het woord goud dat in beide albumtitels voorkomt. Dat is toeval. 

Ook toeval is dat beide albums vlak na elkaar het licht zagen, respectievelijk 1949 en 1950. Maar... Het zwarte goud was al eerder ontstaan, zij het slechts deels en in zwart/wit. Het verscheen namelijk van 28 september 1939 tot 9 mei 1940 wekelijks in Le Petit Vinqtième, een bijlage van het dagblad  Le Vingtième Siècle, en in het weekblad Coeurs Vaillants. Deels dus zoals gesteld, want België werd bezet en een stripverhaal met al die Engelse soldaten en militante joden kon natuurlijk niet. Het zwarte goud werd op pagina 26 dan ook onderbroken, Hergé gaat vervolgens aan de slag met het volgende Kuifje avontuur, De krab met de gulden scharen. En aangezien Bianca pas weer in de moderne naoorlogse versie op pagina 46 verschijnt, blijft de bovenstaande stelling intact dat het noemen van het liedjes in die twee strips toeval is.

De Zwaardvis en onenigheid

Wat geen toeval is, is het noemen van de Zwaardvis in het Kuifje album Het zwarte goud. Het slaat op Het geheim van de Zwaardvis van Blake en Mortimer dat werd gemaakt door Edgar P. Jacobs. Reclame in een Kuifje album? Jawel! Waarom ook niet. Het werd tenslotte eerste gepubliceerd in het weekblad Kuifje. 

1e druk hc.

herdruk sc.

Aanvankelijk werkten Hergé en Jacobs samen aan diverse Kuifje albums. Totdat... “Hergé had me gevraagd om honderd procent met hem samen te werken (aan Kuifje red.). Van mijn kant was ik nogal terughoudend (...). Ik vertelde hem dat ik ermee instemde om bij hem te blijven als we de albums mede konden ondertekenen. De week daarop vertelde hij me dat bij Casterman de verantwoordelijken het daar niet mee eens waren. Sterker nog, ik denk dat het hem dwars zou hebben gezeten”, aldus Jacobs (info van de site frwiki.wiki). Hij startte zijn eigen oeuvre zijnde Blake en Mortimer en publiceerde dat in Kuifje weekblad vanaf september 1946. De weigering om verder aan Kuifje te werken dateert van 27 januari 1947, dus luttele maanden na de eerste publicatie van zijn reeks. Zal dat de woede van Hergé hebben opgewekt? 

Een promotiestunt voor Blake en Mortimer in Kuifje weekblad. Jacobs signeert live je album.

Jacobs wilde vermoedelijk coûte que coûte zijn naam prominent op albums zien en dat is met Blake en Mortimer uiteraard goed gelukt. Het is zelfs de vraag of Jacobs achteraf toch door was gegaan met Kuifje, ook al zou zijn naam op de cover staan naast die van Hergé. Zijn gecreëerde Engelse heren waren immers zo succesvol dat Jacobs kreeg wat hij wilde en de drang ontstond meer avonturen te tekenen. Beide tekenaars bleven ondanks deze controverse vrienden en Jacobs heeft nog hand- en spandiensten verricht aan bijvoorbeeld Hergé's chromo's. De reclame van Het geheim van de Zwaardvis werd overigens ook meegenomen in de albumeditie van 1950. De relatie tussen het album en het Kuifje weekblad was toen nog redelijk actueel. In de latere herdrukken werd dat minder relevant en daarom is de ballontekst vermoedelijk veranderd. Duidelijk is dat het geen revanchistische actie is geweest van Hergé, anders was de 'reclame' al gesneuveld in de eerste druk van het album (in hard cover).

De huiden zijn niet goed meer

Om af te sluiten met een kanjer van een Uitglijer tonen we een scene uit het Suske en Wiske verhaal Amoris op Amoras uit 1984 door Paul Geerts, de opvolger van Willy Vandersteen. De toren van de kathedraal van Antwerpen dreigt om te vallen. Onze helden gaan op speurtocht en komen bij de funderingen van het gebouw aan. En zie... hier komt een verkeerd educatief element om de hoek kijken. 

Rotte huiden in Amoris op Amoras.

De kerk zou op huiden staan. Dat is een gangbare theorie onder leken. Oude gebouwen werden, zo denkt men, gefundeerd met huiden, maar dat is een hardnekkige mare. Er is nog nooit een huid onder wat voor oud gebouw gevonden, in geen enkel land en van welk dier dan ook. De fout zit vermoedelijk in het oude gespelde woord voor heien en dat is huijen of een variant daarvan. (In vroegere tijden was de schrijfwijze niet vastgelegd zoals tegenwoordig dus schreef men naar de klank van het woord). Dat huijen klinkt dus als huiden. En zo is deze fout vermoedelijk in de wereld gekomen. Het 'hoe kan dat' van Sidonia zou in de illustratie zich meer moeten richten op de huiden als aanwezig bouwmateriaal, dan op het verrotten ervan. Die huiden horen daar niet te zijn... Een Uitglijertje van vanjewelste deze bouwkundige misvondst.  

Met dank aan Menno Barkema van de Leidse Stripshop voor de Kuifje tips en het illustratiemateriaal ervan. 

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog levert hij (on)regelmatig bijdragen met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes.

Zijn bijdragen: 
Guus Slim: Kamerlid Piemel, Hergé, Suske en Wiske: De Tartaarse helm, Tintin: Le Sceptre d'Ottokar, Schanulleke (Suske en Wiske), Suske en Wiske: De Tartaarse helm (2), Suske en Wiske: De Ringelingschat, Uitglijers met dubbele betekenissen?, Uitglijer Guus Slim: Bomaanslag in de bergen, Een speurtocht naar striptekenaar en scenarist Pizarro, De Uitglijers van Eddy Paape, Dan Cooper, De Tartaarse helm (Jeugd Revue), Majesteitelijke Uitglijer, Fournier, Suske en Wiske en Dick Bos, Foute teksten bij onze wereldvermaarde held (Kuifje), Rik overleeft de kogels (Rik Ringers), Hoe geel is een bruine schoen ? (Ton en Tinneke), Je 1e druk Amoras: misschien geen volledige 1e druk, Jansen is de naam (Kuifje), Magda van Tilburg, Hergé als geweten van de wereld, Uitglijer over een Bommeljas, Uitglijer Paul Panter, Uitglijers Suske en Wiske, Jan Kordaat, Buck Danny, Links is niet rechts en andersom (Blake en Mortimer), De Vallei heeft foutjes (Blake en Mortimer), Poederdons in plaats van zwaard (Akim), Uitglijer Sirius door albumuitgave, De Uitglijer die geen Uitglijer is (Jacques Martin), Jerry en Valentin glijen uit (Jerry Spring en Kuifje), Kuifje - Uitglijers in zwart-wit edities, Uitglijer Robbedoes en Kwabbernoot, Vlaams of niet Vlaams, Dupuis glijdt weer eens uit (Jan Kordaat), Marten en Willy glijden uit, Bazooka Joe, Uitglijer van jewelste? (75 beste Suske en Wiskes), Uitglijer over een getal, Giftige Anaconda's en omgekeerde grap, Uitglijers in Arman en Ilva, Kuifje en Suske en Wiske, Jerom evolutie in Suske en Wiske, Stijlverandering in Suske en Wiske eind jaren 40 al een feit, Munro - Uitglijer in spiegelbeeld, Uitglijers in Donald Duck, Uitglijers Kuifje en Suske en Wiske, Uitglijers roken in strips & Jerom, Uitglijers 't Prinske & Tanguy en Laverdure, Picten Uitglijer in Eric de Noorman, Een tekstuele uitglijer bij Seron, Jeff Hawke de ongewaardeerde en Uitglijer Smurf, Blinkie en de Engelse Dupuis.

Coronastripboek bij stripwinkels in Nederland en België

Op 11 mei gingen eindelijk de stripwinkels in België weer open. En al hoefden de stripwinkels in Nederland tijdens de coronacrisis niet te sluiten, de klandizie zal vast minder zijn geweest dan in een normale wereld. Daarom is er een mooi initiatief ontstaan vanuit de stripwereld. De Vlaamse uitgeverij Oogachtend en de Nederlandse Uitgeverij L sloegen de handen ineen om een gezamenlijk album te produceren dat winkeliers gratis aan hun (trouwe) klanten kunnen weggeven: Striphelden versus Corona.

Bijdragen van o.a. Eric Heuvel, Martin Lodewijk, Aloys Oosterwijk, Kim Duchateau en Kenny Rubenis

Maar liefst 65 Vlaamse en Nederlandse stripmakers hebben belangeloos bijdragen geleverd die zijn gebundeld in een boek van 80 pagina’s. Pieter de Poortere (Boerke) maakte de covertekening. Teun Berserik mocht speciaal en exclusief voor dit album een cartoon van Blake en Mortimer tekenen.

Verder kun je een toepasselijke gag, cartoon of illustratie verwachten van o.a. Serge Baeken, Jan Bosschaert, Ken Broeders, Charel Cambré, Robbert Damen, Kees de Boer, Frodo de Decker, Fred de Heij, Aimée de Jongh, Marissa Delbressine, Johan de Moor, Jorg de Vos, Peter de Wit, Ype Driessen, Thomas Du Caju, Mars Gremmen, Ilah, Daan Jippes, Lectrr, Gerard Leever, René Leisink, Martin Lodewijk, Romano Molenaar, IJsbrand Oost, Danker Jan Oreel, Remco Polman, Mark Retera, Joost Swarte, Urbanus, Gerben Valkema, Marq van Broekhoven, Judith Vanistendael, Hans van Oudenaarden, Jean-Marc van Tol en Roelof Wijtsma.

Gerben Valkema en Eric Hercules - Elsje

De bedoeling is dat de winkelier dit boek aan de klant cadeau doet. Elke klant die 15 euro besteedt in zijn/haar stripwinkel krijgt dit boek cadeau. Rep je dus naar je lokale stripwinkel en vraag ernaar ... op veilige afstand!

Ken Broeders - Driftwereld

Tiende editie Stripfeest Brussel - 13 tot 15 sept.

François Schuiten tekende het affiche met Blake en Mortimer.

Al sinds het begin van vorige eeuw is België het stripland bij uitstek. Heel wat tekenaars en scenarioschrijvers uit Brussel en de rest van het land genieten een internationale uitstraling. Het Stripfeest is al vanaf de eerste editie in 2010 een niet te missen afspraak voor iedereen die van strips houdt. Of het nu gaat om liefhebbers of specialisten, jong of oud. Elk jaar kan het Stripfeest rekenen op meer dan 100.000 bezoekers en zo’n 300 auteurs.

Ook tijdens de tiende editie zijn er weer heel wat activiteiten met signeersessies, de Balloon’s Day Parade, exposities en veel meer. Van 13 tot 15 september vindt het Stripfeest niet alleen in het Warandepark plaats, het neemt ook zijn intrek in het prestigieuze Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, BOZAR. De twee unieke locaties zijn complementair aan elkaar en bieden het Stripfestival extra mogelijkheden. De festivalgangers kunnen er vrij rondlopen, deelnemen aan de vele gratis activiteiten en kennismaken met de nieuwigheden op het festival.
Dit jaar staan er honderden signeersessies, vertoningen van tekenfilms in avant-première, tentoonstellingen en ontmoetingen met beroepstekenaars op het programma. Voor de derde keer worden ook de Atomiumprijzen uitgereikt. Dat gebeurt tijdens een gala-avond. Er wordt niet minder dan 90.000 euro aan prijzengeld uitgedeeld aan de beste stripverhalen van het voorbije jaar.

Tijdens het Stripfeest leeft heel Brussel mee op het ritme van het stripverhaal. Er zijn gratis wandelingen langs de stripmuren in Brussel en heel wat organisaties van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest bieden animaties aan rond de negende kunst. Van 13 tot 15 september 2019 ontsnap je niet aan de strip in Brussel.

Kijk voor alle info op: stripfeest.brussels/stripfeest 

Jerry en Valentin glijen uit

We lezen het album Mijn vriend Red / De eenzame wolf van Jijé (Joseph Gilain 1914-1980) uitgegeven door Dupuis in 1965. Hier wordt een indiaan beschuldigd van moord en men wil de man ophangen. Om met Koot en Bie te spreken; gewone usance.

Hoe geel kan een 'rode' zijn?

Jerry Spring die als marshall optreedt voorkomt dit. Om aan te duiden dat we hier met racisme te maken hebben in het oude goede Amerika, krijgt de indiaan het etiket 'gele' opgedrukt. En ook 'hond' om de afwijzing van dit ras nog sterker te maken. Hm. Die kleuraanduiding is opmerkelijk. Jacobs heeft ons gewezen op de bijnaam 'gelen' als het gaat om oost-Aziatische typen zoals uit de eerste twee albums van Blake en Mortimer is te leren (Het geheim van de Zwaardvis 1 en 2). Nu is het de vraag of een Aziaat echt zo geel is dat hij als dusdanig kan worden geduid. Maar dat geldt ook voor een indiaan die doorgaans als rood wordt geëtiketteerd. De kleuren zijn in mijn herinneringen te uitgesproken om die op een mens te plakken. Dat is goed door te trekken want in de voormalige kolonie van Nederland, Nederlands Indië nu Indonesië, werden bepaalde groepen weggezet als blauwen. Er zijn diverse verklaringen voor, maar het is uiteindelijk een scheldnaam geworden. Blauw van huidskleur zijn ze niet, net zo min als een Japanner geel is en een indiaan rood. Enfin. What's in the colour.

 Wat Jacobs betreft wordt de Japanner bij het gele ras ingedeeld 

Kan de indiaan dan een soort Aziaat zijn, of op zijn minst er vanaf stammen dan wel iets gemeenschappelijks hebben in het DNA dat 'geel' rechtvaardigt? Dat is wel lange tijd gedacht, maar genen-onderzoek heeft aangetoond dat de Amerikaanse indiaan sterke verwantschappen heeft met Europese groepen waaronder de Basken die na de ijstijd zich, al mengend met andere stammen en volkeren, verder trokken. Uiteindelijk ging die mix de Beringstraat over die toen droog was gevallen en kwam zo in Amerika terecht. Daar ontwikkelde de mens zich steeds verder als wat we nu zien als indiaan. Ook in dat licht is de kleur door Jijé dus volstrekt verkeerd gekozen. En de vertaler is nogal trouw geweest toen hij deze ballon vertaalde, want in het Frans staat er 'on va brancher ce chien jaune sur l'heure'. Jaune is onbetwist geel. Maarrr... een vriend van mij gaf de suggestie dat het Franse geel hetzelfde zou kunnen betekenen als het Engelse geel, namelijk laf. Dan zou een gele hond eigenlijk vertaald moeten worden als laffe hond. Vertaalbureaus gebeld... maar nee, ce chien jaune is geen laffe hond... jammer. En zo is geel voor een Indiaan blijvend onbetwist én wetenschappelijk bewezen een Uitglijer, zij het een kleine.

Kuifje als hoezenpoes

Dan toch nog even Kuifje met iets wonderlijks. Dit is ontleend aan een artikel in het stripinformatieblad Striprofiel nummer 49 uit 1984. Daarin staat het opvallende verschijnsel dat opzet verraadt. Kuifje krijgt op bladzijde 10 van De juwelen van Bianca Castafiore (1e druk, 1963) een vinylplaat van Bianca Castafiore aangeboden; de Juwelenaria in de opera Faust. Dat Faust staat nogal pontificaal op de hoes.

 De gewraakte scène

Niets bijzonders natuurlijk en aardig van de zangeres om die plaat te schenken, maar in een aantal opvolgende edities van het album is de naam Faust (opera van Gounod) weggelaten zonder enige reden. In het tekstballonnetje een kadertje later wordt de titel van de plaat ook gewoon 'gedacht' door Kuifje. Dus snijdt het weglaten op de hoes geen hout. Er zit geen copyright op etc... dus het kan niet anders of het is doelbewust zo gedaan.

Een naamloos geval

Achterop de hoes van de plaat zien we eveneens dat de titel is weggelaten. Dat riekt naar opzet. Verwarring zaaien in de wereld van de strip. Dat is het. Casterman bezondigt zich er aan zoals meerdere uitgeverijen. In latere edities is Faust gewoon weer terug op zijn oorspronkelijke plek. Raadsel alom. Maar de Uitglijer zal niet de Uitglijer zijn als er geen nieuwe ontdekking ingebracht kan worden. In veel latere, zeg maar huidige, uitgaven staat er heel iets anders op de hoes; namelijk Margaretha. Dit is Bianca Castafiore's artiestennaam in die opera. Het waarom van het ineens hanteren van díe naam is even onduidelijk.

Van Faust naar Niks en weer naar Faust en dan naar Margaretha

Ik ben benieuwd of er nog meer varianten te vinden zijn op dit thema... meld dit s.v.p. Vooralsnog beperkt het zich tot deze drie wisselingen.

Die dwaalsporen zijn in Hergé zijn creaties niet vreemd. Het staat stijf van dergelijke grappen en grollen. Dat geldt ook voor de naam van de held in het Frans. In dezelfde uitgave van Striprofiel haalt Hergé de schouders op over de onmogelijk naam van onze held, Tintin, die in het dagelijks leven niet voor komt. "Het is gewoon een naam", antwoordt de maker op de vaak herhaalde vraag. Het heeft ook geen betekenis... gewoon ontsproten aan de brein, schetste Hergé steeds. Nu blijkt met wat speurwerk van de Striprofiel redactie dat Tintin een verkleining is van Valentin. En er is zelfs de vrouwelijke variant Tintine, ofwel Ernestine verkleind. Uit het niet beantwoorden van de herhaalde, en blijkbaar antwoordloze vraag blijkt dat Hergé graag rookgordijnen optrok. Zoals dus ook met die titel van het vinyl, alhoewel Margaretha pas ver na zijn overlijden werd gehanteerd. Grapje van de bewerker van de clichés (zie de fietser in De Tartaarse helm van Suske en Wiske)? Of is dit het verder voeren van dergelijke grappen door de erven?

Frappant is wel dat Jacobs deze geintjes ook flikte in zijn Blake en Mortimers. Zijn na-opvolgers hanteren regelmatig eveneens die 'op het andere been'-zet foutjes (zie de recente Uitglijer van de Vallei der onsterfelijken). We moeten niet vergeten dat Jacobs een van de meest belangrijke medewerkers is geweest van Hergé en zeg maar rustig bevriend was met hem. Wellicht verzonnen ze samen allerlei Uitglijers en is dat nagevolgd door velen, tot zelfs nu aan toe. In elk geval wordt de oplettende lezer op een verkeerd been gezet, en dat lukt nog steeds erg goed. Wat dankbare stof oplevert voor deze stukjes.

Met excuus voor de zwart/wit illustratie. Die is overgenomen van Striprofiel. Het originele album zonder titel op de hoes is nogal zeldzaam. Vermoedelijk een collectors item en derhalve voor IC onvindbaar.
Met dank aan Menno Barkema van stripwinkel Mevrouw Kern/de Leidse Stripshop voor het zoeken in zijn rijke voorraad 'Juwelen' waardoor de ontdekking 'Margaretha' kon worden gedaan, en aan Willem van Helden die de scène met de 'gele hond' in zijn Franse collectie opzocht. (HvK)

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog levert hij (on)regelmatig bijdragen met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes.

Zijn bijdragen: 
Guus Slim: Kamerlid Piemel, Hergé, Suske en Wiske: De Tartaarse helm, Tintin: Le Sceptre d'Ottokar, Schanulleke (Suske en Wiske), Suske en Wiske: De Tartaarse helm (2), Suske en Wiske: De Ringelingschat, Uitglijers met dubbele betekenissen?, Uitglijer Guus Slim: Bomaanslag in de bergen, Een speurtocht naar striptekenaar en scenarist Pizarro, De Uitglijers van Eddy Paape, Dan Cooper, De Tartaarse helm (Jeugd Revue), Majesteitelijke Uitglijer, Fournier, Suske en Wiske en Dick Bos, Foute teksten bij onze wereldvermaarde held (Kuifje), Rik overleeft de kogels (Rik Ringers), Hoe geel is een bruine schoen ? (Ton en Tinneke), Je 1e druk Amoras: misschien geen volledige 1e druk, Jansen is de naam (Kuifje), Magda van Tilburg, Hergé als geweten van de wereld, Uitglijer over een Bommeljas, Uitglijer Paul Panter, Uitglijers Suske en Wiske, Jan Kordaat, Buck Danny, Links is niet rechts en andersom (Blake en Mortimer), De Vallei heeft foutjes (Blake en Mortimer), Poederdons in plaats van zwaard (Akim), Uitglijer Sirius door albumuitgave en De Uitglijer die geen Uitglijer is (Jacques Martin).

De Vallei heeft foutjes

De nieuwste Blake en Mortimer is er, zoals de fanatieke striplezer wel heeft gemerkt. Een bijzonder fraai resultaat, met name door de inspanningen van de Nederlandse striptekenaars Peter van Dongen en Teun Berserik. Top! En ook het scenario van Yves Sente is ijzersterk wat veelbelovend is voor het tweede deel dat in de maak is.
Nu is het lastige dat wanneer je op deze blog een rubriek mag schrijven over fouten en foutjes in de 9e kunst, er niet meer onbevangen een strip uit de kast kan worden getrokken. Er is altijd wel wat op aan te merken. Zo ook, helaas, in De Vallei der Onsterfelijken deel 1 waarvan je denkt… dat had effe anders gekund.

Om met de deur in huis te vallen; Olrik wordt op bladzijde 16 in een kooi gestopt die half onder water staat (in de film The Deer Hunter uit 1978 werd die vorm van wil breken ook gebruikt). Dan schakelt de scène van de gevangenneming over naar de geheime basis met een zekere generaal Gray, die raar genoeg twee plaatjes later als admiraal wordt aangesproken. Gezien zijn distinctieven op de mouw is dat juister. Deze scène begint in het begeleidende kadertje met het woord 'intussen'. Dat betekent dat de gevangenneming van Olrik tegelijkertijd plaatsvindt met de scène met de admiraal.
Dan de pagina er op. Daar staat in het kader 'twee weken later in het hoofdkwartier etc'. Hier wordt Olrik uit zijn benarde situatie gehaald. Dat betekent dus dat de man twee weken in het water heeft gestaan en ziet er dan ook ellendig uit.

Olrik na twee weken bevrijd.

De kleding is gekreukt en duidelijk vies, het T-shirt hangt erbij, maar het haar is keurig en de snor is zoals altijd parmantig omhoog gepunt, en zie aan… een glad geschoren kinnebak. Dat moet tot de conclusie leiden dat hij tijdens deze martelende detentie scheermiddelen bij de hand heeft gehad daar in het water. Heel bijzonder. En dan heb ik het maar niet over de gevolgen van twee weken in het water staan. Dat moet toch ingrijpender zijn, althans dusdanig dat hij de generaal die hem er uit laat plukken, niet of nauwelijks te woord kan staan, hetgeen hij wel volop doet. Bovendien is het de vraag hoe de huid er aan toe is na twee weken in het water staan (met kleren en laarzen aan!). Het lijkt mij onmogelijk dit te overleven. Of is het anders gegaan? Dat is hier niet verteld.
In de vorige Uitglijer over Blake en Mortimer, zie deze link, geeft Yves Sente himself de suggestie dat het in de traditie van Edgar Jacobs past om 'expres' incidenteel iets verkeerd te doen in zijn werk. Bijvoorbeeld door het stuur van de Londense taxi aan de Europese kant te plaatsen (zie Het gele teken, bladzijde 36 plaatje 1 en 3, of de eerdere bijdrage door andREVANbuuren). Dan scharen we deze gladgeschoren gemartelde er dan ook maar onder. In feite moeten alle Uitglijers van Blake en Mortimer in dat licht worden bezien. Lezer, weest alert!

En dan in die sfeer een ander dingetje. Op bladzijde 20, wanneer Mortimer naar een instituut loopt in een gebombardeerd gedeelte van de stad, zien we het volgende;

Puinhopen te over op bladzijde 19. Zie links.

Het gebouw is in trieste staat zegt het kopje. Ik zie dat niet zo direct… dan volgt op dezelfde pagina onderaan de binnenkomst van Mortimer in, zoals het er staat. 'de majestueuze entreehal.......'. Die hal is helemaal intact. Dat is dit gebouw ook op bladzijde 22; een mooi en schadevrij bouwwerk op het 1e, 2e en 4e plaatje.

Niks aan het handje, zo lijkt.
(Alle afb: © Dargaud, 2018 - Sente, Van Dongen en Berserik) 

Pas het 5e plaatje geeft een beeld van de verwoesting die overigens uiteindelijk ook te zien is in de eerste tekening van het gebouw achter de bomen. Je moet echter wel verdraaid goed studeren om dát te zien. Mij bracht het aanvankelijk in verwarring. Geen echte Uitglijer, maar… Tsja. Voor de verklaring verwijs ik naar de opmerking van Sente. Geldt ook voor de verhalenlijn die, bij oppervlakkig lezen, best complex is. Ja, je moet er wel bij blijven! Het is geen kinderstrip.

Nog niks aan het handje bij plaatje 4… oh, toch wel bij nummer 5... 

Dan nog een tekstueel puntje waar over te vallen is. Dat heeft betrekking op bladzijde 35 waar Mortimer afscheid neemt met de woorden dat hij zich moet gaan omkleden...

De omkleed belofte.

Op de volgende bladzijde bijna onderaan staat er ineens dat hij zich heeft opgefrist. En inderdaad heeft hij zich niet verkleed. Dat wekt wel even verwarring, hoewel bekend is dat vrijgezelle mannen de neiging hebben om iets wat aan kleding past en er goed genoeg uitziet, meteen in veelvoud te kopen. Dat zou dezelfde dracht kunnen verklaren. Soit. Het zijn futiliteiten maar toch zouden die in zo'n volprezen album niet echt mogen voorkomen. Of het is, zoals eerder opgemerkt, om de lezer scherp te houden. Dat overkwam Menno Barkema van de Leidse Stripshop. Een scherpe lezer dus. Geen Uitglijer maar wel opvallend is de introductie van een zekere pater Govert die op pagina 13 het neerstortende vliegtuig van Olrik ziet. Het is zonder enige twijfel Govert Suurbier die we kennen als het personage van de gelijknamige Belgische stripreeks. Een leuk detail en een knipogend compliment aan Verron en Yann, respectievelijk de tekenaar en scenarist. (HvK)

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog levert hij (on)regelmatig bijdragen met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes.

Zijn bijdragen: 
Guus Slim: Kamerlid Piemel, Hergé, Suske en Wiske: De Tartaarse helm, Tintin: Le Sceptre d'Ottokar, Schanulleke (Suske en Wiske), Suske en Wiske: De Tartaarse helm (2), Suske en Wiske: De Ringelingschat, Uitglijers met dubbele betekenissen?, Uitglijer Guus Slim: Bomaanslag in de bergen, Een speurtocht naar striptekenaar en scenarist Pizarro, De Uitglijers van Eddy Paape, Dan Cooper, De Tartaarse helm (Jeugd Revue), Majesteitelijke Uitglijer, Fournier, Suske en Wiske en Dick Bos, Foute teksten bij onze wereldvermaarde held (Kuifje), Rik overleeft de kogels (Rik Ringers), Hoe geel is een bruine schoen ? (Ton en Tinneke), Je 1e druk Amoras: misschien geen volledige 1e druk, Jansen is de naam (Kuifje), Magda van Tilburg, Hergé als geweten van de wereld, Uitglijer over een Bommeljas, Uitglijer Paul Panter, Uitglijers Suske en Wiske, Jan Kordaat, Buck Danny en Links is niet rechts en andersom (Blake en Mortimer)

Links is niet rechts en andersom

In nieuw materiaal is men minder scheutig met Uitglijers dan in de strips uit de oude doos, maar ze zijn er wel. Voor Incognito Comics zijn er oplettende lezers zoals Menno Barkema van de Leidse Stripshop die hard meedenken om de rubriek te vullen. Hij attendeerde ons op een hele mooie Uitglijer, en wel in de onverwoestbare serie van Blake en Mortimer.
In Het testament van William S. (2016) is Sarah Summertown zo onfortuinlijk om haar voet te verstuiken. Na veel 5en en 6en wordt het linker elegante been gezwachteld en moet ze drie maanden rust houden. Haar ingepakte been is bijvoorbeeld te zien op bladzijde 27, 4e plaatje.

Gelaten ondergaat Sarah haar immobiliteit. (Klik op de afb. voor een vergroting)

Ondertussen gaat het verhaal verder en wordt, op het 2e plaatje van bladzijde 35, Mortimer en Elisabeth MacKenzie (dochter van Sarah) uitgezwaaid als zij op de trein stappen. Wat schetst onze verbazing? Inderdaad, het komt voor dat chirurgen een verkeerd lichaamsdeel verwijderen. Maar dat de patiënt in alle bewustzijn het accepteert dat het verkeerde been in het gips wordt ingepakt is wel heel ongeloofwaardig. Om u op het spoor te helpen... de ingepakte schade bevindt zich nu ineens aan het rechterbeen.

De verandering in beeld gebracht. (Copyright afb.: Sente & Juillard, 2016)

Klaarblijkelijk is mijn schoolfrans zo slecht dat mijn opmerking niet begrepen werd, ook al stuurde ik de betreffende plaatjes mee, compleet met de paginanummers waar ze op te vinden zijn. Helemaal geen reactie! Tja, het is niet makkelijk om te moeten constateren dat een van de beste strips van dit moment ook over een Uitglijer beschikt.
Nu blijkt Robin een emailadres te hebben van Sente (dankzij zijn rubriek 'De boekenkast van...' in Eppo) en hem schreef ik dan maar. Dit prompte antwoord stuurde hij, overigens gewoon internationaal in het Engels;

Dear Mister van Klinke,

Thank you for your word.
Yes, my college André Juillard has made that «funny mistake» (as you name it). I suppose it is just a matter of distraction… Maybe he also wanted to give a personal tribute to Jacobs’ own «funny mistakes» (like the steering wheel placed on the left side of a London police car or Blake’s car (The yellow mark, page 36, image 1 and 3). But I’m sure you already know all those exemples like many B&M fans,…) :-)
I suppose it is some kind of « tradition » in the community of comics artists.
But, maybe, you should ask your question to drawers. Scenarists cannot do anything about that, I’m afraid.

Best regards,
Y. Sente

Om kort te gaan; fouten horen bij strips en de scenarioschrijver kan er niks aan doen als die in het verhaal terecht komen. Het maakt de strip charmant. Afijn, ik heb de suggestie overgenomen van Sente om Juillard te contacten, maar dat faalde jammerlijk want dat moet langs dezelfde weigerachtige uitgever.  Nu goed, het gaat er ook niet om dat Barbetje nu speciaal moet hangen. Daar is de Uitglijer nu ook weer niet voor. Maar een Uitglijer is het wel.  (HvK)

Hans van Klinken is freelance journalist en leest in zijn vrije tijd graag strips. Op de Incognito blog levert hij (on)regelmatig bijdragen met De Uitglijer (rubriek voor strip-misstappen) en andere stripgerelateerde stukjes.

Zijn bijdragen tot nu toe: Guus Slim: Kamerlid Piemel, Hergé, Suske en Wiske: De Tartaarse helm, Tintin: Le Sceptre d'Ottokar, Schanulleke (Suske en Wiske), Suske en Wiske: De Tartaarse helm (2), Suske en Wiske: De Ringelingschat, Uitglijers met dubbele betekenissen?, Uitglijer Guus Slim: Bomaanslag in de bergen, Een speurtocht naar striptekenaar en scenarist Pizarro, De Uitglijers van Eddy Paape, Dan Cooper, De Tartaarse helm (Jeugd Revue), Majesteitelijke Uitglijer, Fournier, Suske en Wiske en Dick Bos, Foute teksten bij onze wereldvermaarde held (Kuifje), Rik overleeft de kogels (Rik Ringers), Hoe geel is een bruine schoen ? (Ton en Tinneke), Je 1e druk Amoras: misschien geen volledige 1e druk, Jansen is de naam (Kuifje), Magda van Tilburg, Hergé als geweten van de wereld, Uitglijer over een Bommeljas, Uitglijer Paul Panter en Uitglijers Suske en Wiske, Jan Kordaat en Buck Danny.

Eppo 14 - De boekenkast van Peter van Dongen

In stripblad Eppo nr. 14 (2018) staat van mij: De boekenkast van... Peter van Dongen. Hij is de auteur van het bekroonde tweeluik Rampokan dat gaat over de politionele acties in Nederlands-Indië. Vorig jaar verscheen zijn beeldroman Familieziek, naar een roman van Adriaan van Dis, over de gevolgen van de oorlog op een Indische familie in Nederland. In november verschijnt Van Dongen’s eerste Blake en Mortimer album dat hij samen met Teun Berserik tekent (scenario: Yves Sente). Tijdens de Stripdagen 2018 in Utrecht werd zijn oeuvre bekroond met de Stripschapprijs. "Ik hou van mooie tekeningen en meeslepende verhalen die je meenemen. Drie van mijn favoriete boeken hebben me ook beïnvloed als tekenaar en stripmaker.” Eppo nummer 14 ligt tot 26 juli in de winkel en is ook los te bestellen via de Eppo site.

Peter van Dongen thuis in Amsterdam, 2 juni 2018. (Copyright foto's: Robin Schouten)

Stripschapprijs 2018 voor Peter van Dongen

Peter van Dongen poseert bij zijn expositie op De Stripdagen 2017 in Rijswijk (Foto: Robin Schouten)

Komend weekend, 31 maart en 1 april vinden De Stripdagen voor de eerste keer plaats in de Jaarbeurs Utrecht (tegelijk met Heroes Dutch Comic Con). Daar worden ook de Stripschapprijzen 2018 uitgereikt. Als stripjournalist mocht ik in de jury zitten voor deze prijzen.
Voor de Stripschapprijs, de belangrijkste oeuvreprijs voor striptekenaars in Nederland, stemden we unaniem voor een Nederlandse stripmaker met Indische roots: Peter van Dongen. Een meer dan terechte winnaar! Hier volgt het (door mij licht aangepaste) juryrapport.

Zijn oeuvre is niet omvangrijk maar wel herkenbaar. Al sinds zijn eerste publicaties in bladen als De Vrije Balloen en het maandblad Wordt Vervolgd springt zijn werk in het oog. Vanaf midden jaren tachtig heeft hij zijn tekenwerk geperfectioneerd en wist hij de Klare Lijn naar zijn hand te zetten, een Klare Lijn met een Indisch tintje.

De Indonesische uitgave van Rampokan (2014)

De winnaar van dit jaar gaat voor het hoogst haalbare. Vanaf zijn debuut ‘Muizentheater’ in 1990 zijn bijna al zijn andere albums ook prijswinnaars. Zijn Indische roots (via zijn Chinees-Indische moeder) spelen een nadrukkelijke rol. Zijn bekendste werk, Rampokan, is een monument in de Nederlandse stripgeschiedenis. Het tweeluik dat zich afspeelt aan de vooravond van de politionele acties in Indonesië behoort zonder twijfel thuis in het canon van de Nederlandse strip. Hiermee liet hij zien hoe nauw de Indische cultuur met onze samenleving verbonden is. Met deze graphic novel brak hij ook internationaal door.

Peter van Dongen met Adriaan van Dis.

Zijn meest recente werk is een bewerking van de novelle ‘Familieziek’ van Adriaan van Dis, die in november 2017 uitkwam. Niet voor niets vroeg deze schrijver aan Van Dongen om zijn boek te bewerken tot een schitterend beeldverhaal. In no-time is dit boek al weer toe aan een derde druk, een feit dat in deze tijd waarin de meeste boeken in kleine oplages verschijnen buitengewoon is te noemen.

Als klap op de vuurpijl verschijnt in oktober 2018 het eerste deel van zijn Blake en Mortimer tweeluik De Vallei der Onsterfelijken, die hij samen met Teun Berserik tekent op scenario van Yves Sente. Dit werk beviel Uitgeverij Dargaud al zodanig dat beide Nederlandse striptekenaars kunnen rekenen op een toekomstig Blake en Mortimer verhaal van de internationaal gelauwerde scenarist Jean Van Hamme.

Peter van Dongen - Proefpagina 1B voor Blake en Mortimer 

Door Peter van Dongen (1966) de Stripschapprijs toe te kennen wil de commissie meer dan eens laten zien dat het niet gaat om een grote productie, maar om continuïteit en bovenal kwaliteit. Dit maakt hem de terechte winnaar van de Stripschapprijs 2018.

Op zaterdag 31 maart krijgt hij de prijs uitgereikt door 'Stripmaker des Vaderlands' Margreet de Heer. Tijd en locatie: om 13:00 uur, Hal 10, Jaarbeurs Utrecht.

Alle informatie over De Stripdagen kun je vinden op www.destripdagen.nl

Margreet de Heer ging alvast bij Peter van Dongen langs voor een interview en maakte vervolgens deze strip (met veel 'Wauws!').

Lees hier het recente interview van Joost Pollmann met Van Dongen voor de Volkskrant waarin hij uitgebreidt vertelt over Blake en Mortimer.

Eppo 24 - De Boekenkast van Yves Sente

In stripblad Eppo nr. 24 staat van mij De Boekenkast van... Yves Sente. Deze Belgische stripscenarist schreef verhalen voor een aantal van de grootste striptekenaars: Juillard (voor Blake en Mortimer), Rosinski (voor De wraak van graaf Skarbek en Thorgal) en Boucq (voor De Janitor). Met tekenaar Iouri Jigounov werkte hij samen aan een nieuwe spannende cyclus van XIII die ook in Eppo is gepubliceerd. Momenteel werkt Sente aan een oneshot van Robbedoes, een nieuwe XIII en een tweeluik van Blake en Mortimer (getekend door Peter van Dongen en Teun Berserik, zie dit bericht). 

Yves Sente thuis in Brussel, 22 juni 2016. Foto's: Robin Schouten. Voor een hogere resolutie, mail naar incognito@comic.com

Sente heeft een uitgebreide stripcollectie en werkte dan ook graag mee aan de Boekenkast rubriek om vier favoriete strips te kiezen. "Ik heb geen voorkeur voor realistische of humorstrips, ik hou van talent. Een strip moet me laten dromen of lachen." Eppo 24 ligt nog tot 8 december in de winkels en is ook los te bestellen via de Eppo site.

Eppo nr. 24, 2016 met De boekenkast van Yves Sente.

Links, rechts, of toch links?

Eigenlijk had ik me voorgenomen niet meer te zemelen over kleine oneffenheden in het werk van mijn favoriete tekenaars. Zolang het niet die ene verdwaalde paukenslag betreft die het hele concert bederft moeten we af en toe ook iets door de vingers kunnen zien. Maar het zuur kruipt weer eens waar het niet gaan kan dus bij deze nog maar eens een paar vraag- dan wel uitroeptekens die al lezende boven mijn hoofd verschenen.

Een van de boeken die ik al vele malen met plezier heb gelezen is Het gele teken van E.P. Jacobs. Een meeslepend en prachtig getekend verhaal uit Blake en Mortimer dat zoals de meeste verhalen van Jacobs ijzersterk begint maar gaandeweg, ondanks het sublieme tekenwerk, een tamelijk zwaar beroep doet op het inlevingsvermogen van de lezer.

Net als in De valstrik en SOS Meteoren krijgen we te maken met een zich onbegrepen wanende en geleidelijk overkokende geleerde die in zijn eentje op een zondagmiddag, onopgemerkt door de buitenwacht, een laboratorium bouwt waar zelfs een gespecialiseerd bedrijf vele jaren voor nodig zou hebben. Hoe al die geavanceerde, manshoge apparatuur door de geniale doch krankzinnige wetenschapper zonder dat ook maar één buurtbewoner het merkt in stilte naar die onderaardse gewelven is getransporteerd en geïnstalleerd is een van die raadsels waar E.P. ons maar al te graag mee opzadelde. 

Het gele teken speelt zich af rond 1955 in een regenachtig Londen, wat de auteur de gelegenheid biedt waar het op sfeer en geheimzinnigheid aankomt eens flink uit te pakken. Iedere tekening is een verhaal op zich. Zoals we van Jacobs gewend zijn volgen de verwikkelingen elkaar in rap tempo op. We arriveren op pagina 32 en zien Blake in zijn Austin wegrijden. 

 Op pagina 34 werpen we een blik door de voorruit van een politieauto en de auto van Blake.

 Nu kan het zijn dat de Londense kit in Amerikaanse of Europese auto's reed (het prominente logo op de motorkap is bij geraadpleegde autoliefhebbers onbekend. Het zou me teleurstellen als het een fantasie logo blijkt, want Jacobs liet ook wat het tekenen van auto's betreft weinig aan het toeval over) maar gezien het beruchte chauvinisme van die eilandbewoners lijkt me dat hoogst onwaarschijnlijk. Mogelijk is er sprake van een door het corps onopgemerkte constructiefout of een wat onhandig uitgevallen reparatie. Het stuur zit namelijk, geheel in tegenstelling tot wat die Engelsen als normaal beschouwen nogal links. Evenals plotseling het stuur van de Austin. De taxi met daarin Mortimer op een volgende pagina is weer geheel naar Engelse maatstaven van een rechtshandig stuur voorzien, evenals de door Het gele teken gestolen politieauto en zijn vele tegenliggers.

Dat de tekenaar in verwarring is geraakt door die merkwaardige Britse overtuiging dat bijna de hele wereld aan de overkant van het water aan de verkeerde kant van de weg rijdt kan ik me maar al te goed voorstellen. Ik ben ooit, heel lang geleden, een keer in Londen geweest (Een wereldstad, denken ze daar. Als je echter om twaalf uur 's middag's trek in een biertje krijgt, of wat ze daar als bier verkopen, is er geen kroeg open.) en ik weet uit ervaring dat je maar al te snel de kluts kwijtraakt waar het links en rechts betreft. Als je over wilt steken kun je nog zo goed links, rechts, links en voor de zekerheid nog een keer rechts kijken, er komt altijd wel een taxi aanscheuren van een kant waarvan je het niet verwacht. Ik kwam er met een paar blauwe tenen vanaf maar in Londen zien ze mij niet meer. 

Even vroeg ik me af of de bovenste strook misschien spiegelbeeldig was afgedrukt, het zou niet de eerste en zeker niet de laatste keer zijn dat een lithograaf boven zijn werk in slaap is gevallen. Dat bewijst deze pagina 9 uit Eloise van Grimbergen, deel twee uit het magistrale De Torens van Schemerwoude. Voorgepubliceerd in het al na een paar jaargangen, na een aanvaring met een ijsberg van desinteresse, ten onder gegane stripmagazine Titanic (tweede jaargang, nummer 10, 1985). De kleuren staan in de goede richting. 

 Nu we het toch over Hermann hebben, in zijn meesterwerk Caatinga uit 1997 trof ik deze plaat aan (uit pagina 43). De man is gruwelijk mishandeld, zijn twee rechterhanden boden hem nauwelijks voordeel in die ongelijke en fatale knokpartij... 

 Nog een boek waar ergens in een klein hoekje een onopvallend loopje met links/rechts oriëntatie van de lezer wordt genomen: De vlakte der Sioux (een vervolg op De man met de ijzeren vuist) uit Blueberry van Giraud en Charlier. Op dit plaatje rookt 'de man met de nog net zichtbare rechtervuist van ijzer' met de linkerhand van vlees en bloed een sigaar.  

 Verderop in het boek is hij zelf de sigaar en wordt door een paar indianen de drempel naar de eeuwige jachtvelden overgeholpen. Dan komen we op een volgende plaatje: 

 Een onhandigheidje of - je weet het nooit met die striptekenaars - een grap van Giraud? Ik kan er namelijk niks anders van maken dan dat het hier een linkshandige ijzeren hand betreft. Ik krijg overigens de indruk dat Zittend Stier uiterst tevreden is met zijn nieuwe sierraad, we zullen er dus verder maar niet van wakker liggen...

andREVANbuuren (kunstschilder, striptekenaar en dagelijks striplezer). Bezoek eens zijn website en blog

De stukjes van andREVANbuuren op deze blog zijn via deze link terug te vinden.